Sutra 18
Devanagari script
स्वसेतुभ्यो हस्तप्रावर्तिममुदकभागं पञ्चमं दद्युः स्कन्धप्रावर्तिमं चतुर्थं स्रोतोयन्त्रप्रावर्तिमं च तृतीयं चतुर्थं नदीसरस्तटाककूपोद्धाटम् ॥ कZ_०२.२४.१८ ॥
Transliteration
svasetubhyo hastaprāvartimamudakabhāgaṃ pañcamaṃ dadyuḥ skandhaprāvartimaṃ caturthaṃ srotoyantraprāvartimaṃ ca tṛtīyaṃ caturthaṃ nadīsarastaṭākakūpoddhāṭam
Translation
स्वसेतुभिः सिञ्चितेषु क्षेत्रेषु हस्तप्रावर्तिमुदकभागः पञ्चमः दातव्यः; स्कन्धप्रावर्तिमे चतुर्थः; स्रोतोयन्त्रप्रावर्तिमे तृतीयः वा चतुर्थः; तथा नदी-सरस्-तटाक-कूपेभ्यः उद्धाटितोदकेऽपि।
Word by Word
स्वसेतुभ्यःfrom/for private embankments (owned dams/levees)
स्वसेतुभ्यः:
TypeNoun
Rootस्वसेतु
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी-बहुवचन (अपादान/हेतौ)
हस्तप्रावर्तिमम्the (water-share) measured by a ‘hasta’-standard discharge
हस्तप्रावर्तिमम्:
TypeAdjective (measure-term)
Rootप्रवर्तिमन्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; 'उदकभागम्' विशेषणम्
उदकभागम्a share/portion of water (water allotment)
उदकभागम्:
TypeNoun
Rootउदकभाग
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्मपदम् (दद्युः)
पञ्चमम्one-fifth (the fifth part)
पञ्चमम्:
TypeAdjective (ordinal)
Rootपञ्चम
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; 'उदकभागम्' विशेषणम्
दद्युःthey should give/pay
दद्युः:
TypeVerb
Rootदा
Formलोट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन
स्कन्धप्रावर्तिमम्the (water-share) measured by a ‘skandha’-standard discharge
स्कन्धप्रावर्तिमम्:
TypeAdjective (measure-term)
Rootप्रवर्तिमन्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (अध्याहृत) 'उदकभागम्' विशेषणम्
चतुर्थम्one-fourth (the fourth part)
चतुर्थम्:
TypeAdjective (ordinal)
Rootचतुर्थ
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (अध्याहृत) 'उदकभागम्' विशेषणम्
स्रोतोयन्त्रप्रावर्तिमम्the (water-share) measured by a discharge standard of a flow-device (sluice/mechanism)
स्रोतोयन्त्रप्रावर्तिमम्:
TypeAdjective (measure-term)
Rootप्रवर्तिमन्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (अध्याहृत) 'उदकभागम्' विशेषणम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
तृतीयम्one-third (the third part)
तृतीयम्:
TypeAdjective (ordinal)
Rootतृतीय
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (अध्याहृत) 'उदकभागम्' विशेषणम्
चतुर्थम्one-fourth (the fourth part)
चतुर्थम्:
TypeAdjective (ordinal)
Rootचतुर्थ
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; (अध्याहृत) 'उदकभागम्' विशेषणम्
नदीसरस्तटाककूपोद्धाटम्(a levy/share) for the excavation/opening/creation of rivers, lakes, ponds, and wells
नदीसरस्तटाककूपोद्धाटम्:
TypeNoun (action/result)
Rootउद्धाट
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्मपदम् (दद्युः); समाहार-द्वन्द्व (नदी+सरस्+तटाक+कूप) + तत्पुरुष (…-उद्धाट)
Entities Mentioned
I
irrigatorsR
revenue/irrigation officersW
water sources (river, lake, tank, well)FAQs
A differentiated user-charge: payment varies with the method/cost of supplying water, aligning fees with effort/technology and discouraging waste.