Sutra 2
Devanagari script
ऊर्णावल्ककार्पासतूलशणक्षौमाणि च विधवान्यङ्गाकन्याप्रव्रजितादण्डप्रतिकारिणीभी रूपाजीवामातृकाभिर्वृद्धराजदासीभिर्व्युपरतोपस्थानदेवदासीभिश्च कर्तयेत् ॥ कZ_०२.२३.०२ ॥
Transliteration
ūrṇāvalkakārpāsatūlaśaṇakṣaumāṇi ca vidhavānyaṅgākanyāpravrajitādaṇḍapratikāriṇībhī rūpājīvāmātṛkābhir vṛddharājadāsībhir vyuparatopasthānadevadāsībhiś ca kartayet
Translation
ऊर्णा-वल्क-कार्पास-तूल-शण-क्षौमाणि च विधवा-अन्यङ्गा-कन्या-प्रव्रजिता-दण्डप्रतिकारिणीभिः रूपाजीवा-मातृका-भिः वृद्ध-राजदासी-भिः व्युपरतोपस्थान-देवदासी-भिः च कर्तयेत्।
Word by Word
ऊर्णाwool
ऊर्णा:
TypeNoun
Rootऊर्णा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (सूची-समासार्थे द्रव्यनाम)
वल्कbark-fibre (cloth made of bark)
वल्क:
TypeNoun
Rootवल्क
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
कार्पासcotton
कार्पास:
TypeNoun
Rootकार्पास
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
तूलcotton-fluff / lint
तूल:
TypeNoun
Rootतूल
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
शणhemp / flax (fibres)
शण:
TypeNoun
Rootशण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
क्षौमाणिlinen cloth (made of flax)
क्षौमाणि:
TypeNoun
Rootक्षौम
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
विधवानिwidows
विधवानि:
TypeNoun
Rootविधवा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
अङ्गाकन्याaṅgā-kanyā women (a designated class of women)
अङ्गाकन्या:
TypeNoun
Rootअङ्गाकन्या
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (समूह-निर्देश)
प्रव्रजिताfemale renunciants / nuns
प्रव्रजिता:
TypeNoun/Adjective
Rootप्रव्रजित
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
अदण्डप्रतिकारिणीभिःby women who are ‘not subject to punishment’ / who do not incur corporal punishment
अदण्डप्रतिकारिणीभिः:
TypeNoun (agent)
Rootप्रति√कृ (प्रतिकार) / दण्ड
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
रूपाजीवाwomen who live by (selling) beauty; prostitutes/courtesans
रूपाजीवा:
TypeNoun
Rootरूपाजीव
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
मातृकाभिःby matrons / motherly attendants
मातृकाभिः:
TypeNoun
Rootमातृका
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
वृद्धराजदासीभिःby aged royal maidservants/slaves
वृद्धराजदासीभिः:
TypeNoun
Rootराजदासी
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
व्युपरतोपस्थानदेवदासीभिःby devadāsīs who have ceased (regular) attendance/service
व्युपरतोपस्थानदेवदासीभिः:
TypeNoun
Rootदेवदासी / उपस्थान / व्युपरत
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
कर्तयेत्he should have (them) prepared/processed; should cause (it) to be made
कर्तयेत्:
TypeVerb
Root√कृत् (कर्तयति)
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थ/विध्यर्थ), परस्मैपद, प्रथमपुरुष एकवचन; causative/denominative sense ‘to have (it) done / to cause to be made’
Entities Mentioned
S
Superintendent of ThreadsW
widowsU
unmarried womenF
female renunciantsP
penal laborersC
courtesansM
mothers/dependentsA
aged royal servantsR
retired temple womenFAQs
It simultaneously supplies strategic goods (textiles/cordage), reduces vagrancy and dependence, and converts welfare/penal obligations into supervised, productive labor.