Adhyaya 22
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by converting sovereignty into routines: offices, inspections, records, and punishments. Chapter 2.22 belongs to the commercial-administration stream where the state treats the market as a revenue-engine and a security surface. The sutra directs that commodities (paṇya) be ‘established’ with śukla and atyayam ‘from apakāra.’ Read as policy, it mandates that goods entering sale be set up under standards of purity/wholesomeness (śukla) and protected from loss, spoilage, or injury to the public (atyaya/apakāra). The pragmatic objective is twofold: (1) protect consumers and the king’s reputation by suppressing adulteration and harmful merchandise; (2) stabilize taxable trade by reducing disputes, returns, and black-market incentives. Within the Saptāṅga, this hardens Kośa by aligning market order with coercive credibility: predictable enforcement produces predictable revenue, which sustains army, fortification, and diplomacy.
Sutras
Sutra 1
बाह्यमाभ्यन्तरं चातिथ्यम् ॥ कZ_०२.२२.०१ ॥
बाह्येभ्यः आभ्यन्तरेभ्यश्च अतिथ्यं (राज्यसहाय्यं) दातव्यम्।
Sutra 2
निष्क्राम्यं प्रवेश्यं च शुल्कम् ॥ कZ_०२.२२.०२ ॥
निष्क्राम्येषु प्रवेश्येषु च शुल्कं भवति।
Sutra 3
प्रवेश्यानां मूल्यपञ्चभागः ॥ कZ_०२.२२.०३ ॥
प्रवेश्याणां द्रव्याणां मूल्यस्य पञ्चभागः शुल्कम्।
Sutra 4
पुष्पफलशाकमूलकन्दवाल्लिक्यबीजशुष्कमत्स्यमांसानां षड्भागं गृह्णीयात् ॥ कZ_०२.२२.०४ ॥
पुष्प-फल-शाक-मूल-कन्द-वल्लिकी-बीज-शुष्क-मत्स्य-मांसादिषु षड्भागं शुल्कं गृह्णीयात्।
Sutra 5
शङ्खवज्रमणिमुक्ताप्रवालहाराणां तज्जातपुरुषैः कारयेत्कृतकर्मप्रमाणकालवेतनफलनिष्पत्तिभिः ॥ कZ_०२.२२.०५ ॥
शङ्ख-वज्र-मणि-मुक्ता-प्रवाल-हारादीनां तज्जातविशेषज्ञैः कर्म कारयेत्; कृतकर्मणः प्रमाण-काल-वेतन-फल-निष्पत्त्यादिभिः लेख्यं स्थापयेत्।
Sutra 6
क्षौमदुकूलक्रिमितानकङ्कटहरितालमनःशिलाञ्जनहिङ्गुलुकलोहवर्णधातूनां चन्दनागुरुकटुककिण्वावराणां चर्मदन्तास्तरणप्रावरणक्रिमिजातानामाजैडकस्य च दशभागः पञ्चदशभागो वा ॥ कZ_०२.२२.०६ ॥
क्षौमदुकूलक्रिमितानकङ्कटहरितालमनःशिलाञ्जनहिङ्गुलुकलोहवर्णधातूनां चन्दनागुरुकटुककिण्वावराणां चर्मदन्तास्तरणप्रावरणक्रिमिजातानामाजैडकस्य च—एषां शुल्कं दशभागः पञ्चदशभागो वा।
Sutra 7
वस्त्रचतुष्पदद्विपदसूत्रकार्पासगन्धभैषज्यकाष्ठवेणुवल्कलचर्ममृद्भाण्डानां धान्यस्नेहक्षारलवणमद्यपक्वान्नादीनां च विंशतिभागः पञ्चविंशतिभागो वा ॥ कZ_०२.२२.०७ ॥
वस्त्रचतुष्पदद्विपदसूत्रकार्पासगन्धभैषज्यकाष्ठवेणुवल्कलचर्ममृद्भाण्डानां धान्यस्नेहक्षारलवणमद्यपक्वान्नादीनां च—एषां शुल्कं विंशतिभागः पञ्चविंशतिभागो वा।
Sutra 8
द्वारादेयं शुल्कं पञ्चभागः आनुग्राहिकं वा यथादेशोपकारं स्थापय्तेत् ॥ कZ_०२.२२.०८ ॥
द्वारादेयं शुल्कं पञ्चभागः; आनुग्राहिकं वा यथादेशोपकारं स्थापयेत्।
Sutra 9
जातिभूमिषु च पण्यानां विक्रयः ॥ कZ_०२.२२.०९ ॥
जातिभूमिषु च पण्यानां विक्रयः।
Sutra 10
खनिभ्यो धातुपण्यादाने षट्छतमत्ययः ॥ कZ_०२.२२.१० ॥
खनिभ्यो धातुपण्यादाने षट्छतमत्ययः।
Sutra 11
पुष्पफलवाटेभ्यः पुष्पफलादाने चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः ॥ कZ_०२.२२.११ ॥
पुष्पफलवाटेभ्यः पुष्पफलयोः आदाने चतुःपञ्चाशत्पणो दण्डः।
Sutra 12
षण्डेभ्यः शाकमूलकन्दादाने पादोनं द्विपञ्चाशत्पणो दण्डः ॥ कZ_०२.२२.१२ ॥
षण्डेभ्यः शाकमूलकन्दानाम् आदाने पादोनं द्विपञ्चाशत्पणो दण्डः।
Sutra 13
क्षेत्रेभ्यः सर्वसस्यादाने त्रिपञ्चाशत्पणः ॥ कZ_०२.२२.१३ ॥
क्षेत्रेभ्यः सर्वसस्यस्य आदाने त्रिपञ्चाशत्पणो दण्डः।
Sutra 14
पणोऽध्यर्धपणश्च सीतात्ययः ॥ कZ_०२.२२.१४ ॥
सीतात्ययदण्डः पणोऽध्यर्धपणश्च।
Sutra 15
पण्यानां स्थापयेच् शुक्लमत्ययं चापकारतः ॥ कZ_०२.२२.१५च्द् ॥
पण्यानां दण्डव्यवस्थां स्थापयेत्, तथा च ‘शुक्ल’दण्डं अपकारानुरूपम्।
Frequently Asked Questions
Cleaner, safer markets with reduced adulteration and consumer harm; higher trust in state-supervised trade, fewer disputes, and steadier commercial flows that support prosperity and fiscal stability.
This sutra itself does not specify the fine; in the chapter’s regulatory logic, non-compliance (adulteration/harmful goods) is met with graded fines, confiscation, and punitive enforcement by the Paṇyādhyakṣa according to the severity of apakāra and the intent to defraud.