Sutra 17
Devanagari script
इक्षुरसगुडमधुफाणितजाम्बवपनसानामन्यतमो मेषशृङ्गीपिप्पलीक्वाथाभिषुतो मासिकः षाण्मासिकः सांवत्सरिको वा चिद्भिटोर्वारुकेक्षुकाण्डाम्रफलामलकावसुतः शुद्धो वा शुक्तवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१७ ॥
Transliteration
ikṣurasaguḍamadhuphāṇitajāmbavapanasānām anyatamo meṣaśṛṅgīpippalīkvāthābhiṣuto māsikaḥ ṣāṇmāsikaḥ sāṃvatsariko vā cidbhiṭorvārukekṣukāṇḍāmraphalāmalakāvasutaḥ śuddho vā śuktavargaḥ
Translation
शुक्तवर्गः—इक्षुरसगुडमधुफाणितजाम्बवपनसानाम् अन्यतमात् कृतं, मेषशृङ्गीपिप्पलीक्वाथाभिषुतं, मासिकं षाण्मासिकं सांवत्सरिकं वा चिद्भिटोर्वारुकेक्षुकाण्डाम्रफलामलकावसुतं शुद्धं वा।
Word by Word
इक्षुरसsugarcane juice
इक्षुरस:
TypeNoun
Rootइक्षु + रस
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समाहार/द्रव्य-निर्देश)
गुडjaggery
गुड:
TypeNoun
Rootगुड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्य)
मधुhoney
मधु:
TypeNoun
Rootमधु
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्य)
फाणितmolasses/treacle (thick sugarcane syrup)
फाणित:
TypeNoun
Rootफाणित
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (द्रव्य)
जाम्बवjamun (Syzygium cumini) product/juice
जाम्बव:
TypeNoun
Rootजाम्बव
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समासे) / द्रव्य-निर्देश
पनसानाम्jackfruit (of jackfruit)
पनसानाम्:
TypeNoun
Rootपनस
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
अन्यतमःany one (of these)
अन्यतमः:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्यतम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (— ‘any one of’)
मेषशृङ्गीmeshaśṛṅgī (a medicinal plant)
मेषशृङ्गी:
TypeNoun
Rootमेष + शृङ्गी
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (औषधि-द्रव्य)
पिप्पलीlong pepper
पिप्पली:
TypeNoun
Rootपिप्पली
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (औषधि-द्रव्य)
क्वाथdecoction
क्वाथ:
TypeNoun
Rootक्वाथ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (कषाय/उक्थ)
अभिषुतःpressed out / extracted
अभिषुतः:
TypeParticiple
Rootअभि + √सु (सुनोति)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘अभिषुत’ = निष्युत/निष्पीडित/स्रावित
मासिकःone-month (aged/fermented)
मासिकः:
TypeAdjective
Rootमासिक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; काल-विशेषण
षाण्मासिकःsix-month (aged/fermented)
षाण्मासिकः:
TypeAdjective
Rootषाण्मासिक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘षाण्मास’ = षट्-मास
सांवत्सरिकःone-year (aged/fermented)
सांवत्सरिकः:
TypeAdjective
Rootसांवत्सरिक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; वार्षिक-विशेषण
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
चिद्भिटोःcidbhiṭu (a named ferment/drink ingredient; textually uncertain)
चिद्भिटोः:
TypeNoun
Rootचिद्भिटु
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी/सप्तमी द्विवचन/एकवचन (पाठभेद-संदिग्ध); द्रव्य-नाम
वारुकvāruka (a melon/gourd-type fruit)
वारुक:
TypeNoun/Adjective
Rootवारुक
Formनपुंसक/पुं (प्रयोगानुसार); प्रथमा/द्वितीया एकवचन; द्रव्य-विशेषण
इक्षुकाण्डsugarcane stalk
इक्षुकाण्ड:
TypeNoun
Rootइक्षु + काण्ड
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
आम्रफलmango fruit
आम्रफल:
TypeNoun
Rootआम्र + फल
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
आमलकamla (Indian gooseberry)
आमलक:
TypeNoun
Rootआमलक
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अवसुतःdrained/exuded/extracted
अवसुतः:
TypeParticiple
Rootअव + √सु (सुनोति)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘अवसुत’ = स्रावित/निष्युत
शुद्धःpure/clean
शुद्धः:
TypeAdjective
Rootशुद्ध
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
शुक्तवर्गःthe class/group of sour ferments (vinegar-type)
शुक्तवर्गः:
TypeNoun
Rootशुक्त + वर्ग
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; वर्ग-शब्देन समूह-निर्देश
Entities Mentioned
S
state storehouse officialsP
provisions/fermentsM
medicinal additives (meṣaśṛṅgī, pippalī)FAQs
To standardize procurement, storage, and inspection: the state can classify items, price them, and verify quality by defined inputs and aging duration.