Sutra 9
Devanagari script
तीक्ष्णकाकणी रूप्यद्विगुणः रागप्रक्षेपः तस्य षड्भागः क्षयः ॥ कZ_०२.१४.०९ ॥
Transliteration
tīkṣṇakākaṇī rūpyadviguṇaḥ rāgaprakṣepaḥ tasya ṣaḍbhāgaḥ kṣayaḥ
Translation
तीक्ष्णकाकण्याः प्रक्षेपे तथा रूप्यस्य द्विगुणप्रमाणेन रागप्रक्षेपे च तस्य प्रक्षेपस्य षड्भागः क्षयः अनुमतः।
Word by Word
तीक्ष्णकाकणीthe ‘tīkṣṇa-kākaṇī’ (a sharp/standard kākaṇī unit/coin)
तीक्ष्णकाकणी:
TypeNoun
Rootकाकणी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; विशेषण-विशेष्यभावः (तीक्ष्णा काकणी)
रूप्यsilver
रूप्य:
TypeNoun
Rootरूप्य
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘silver (money/metal)’
द्विगुणःdouble (in amount/value)
द्विगुणः:
TypeAdjective
Rootगुण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘twice, double’ (रूप्यस्य विशेषणम्)
रागcolouring/tinging (treatment)
राग:
TypeNoun
Rootराग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; समासपूर्वपदम्
प्रक्षेपःaddition; admixture
प्रक्षेपः:
TypeNoun
Rootक्षिप्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘throwing in, addition, admixture’ (प्र-√क्षिप् → प्रक्षेप)
रागप्रक्षेपःthe admixture of colouring (i.e., colouring/adulterating addition)
रागप्रक्षेपः:
TypeNoun
Rootक्षिप्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘रागस्य प्रक्षेपः’
तस्यof that; thereof
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी एकवचनम् (पुं/नपुं); ‘of that/of it’ (रागप्रक्षेपस्य)
षड्भागःone-sixth (portion)
षड्भागः:
TypeNoun
Rootभाग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘षड् भागाः यस्य’ → ‘one-sixth (part)’
क्षयःloss; diminution
क्षयः:
TypeNoun
Rootक्षि
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘loss, diminution, wastage’ (√क्षि)
Entities Mentioned
M
metalworkersA
assay authorityFAQs
Permitted alloying/colouring additions and a fixed allowable loss fraction (one-sixth) for the added material.