Previous Verse
Next Verse

Shloka 84

इक्ष्वाकुवंश-प्रसङ्गः, पुरंजय-दैवसाहाय्य-कथा, युवनाश्व-मांधातृ-उत्पत्तिः, सौभरि-वैराग्योपदेशः

सुतात्मजैस् तत्तनयैश् च भूयो भूयश् च तेषां स्वपरिग्रहेण विस्तारम् एष्यत्य् अतिदुःखहेतुः परिग्रहो वै ममतानिधानम्

sutātmajais tattanayaiś ca bhūyo bhūyaś ca teṣāṃ svaparigraheṇa vistāram eṣyaty atiduḥkhahetuḥ parigraho vai mamatānidhānam

Через сыновей, внуков и их потомков собственное чувство обладания всё ширится и ширится. Это разрастание становится причиной величайшей скорби, ибо накопительство — истинное хранилище «моего».

सुतात्मजैःby sons (offspring)
सुतात्मजैः:
Karana (Instrument/Agent/करण)
TypeNoun
Rootसुत + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (सुताः एव आत्मजाः); पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd), बहुवचन
तत्those
तत्:
Karana (Instrument-qualifier/करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd), बहुवचन; विशेषणम् (तनयैः)
तनयैःby sons
तनयैः:
Karana (Instrument/Agent/करण)
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd), बहुवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
भूयःagain/more
भूयः:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formपुनरर्थक-अव्यय (again/more)
भूयःagain/more
भूयः:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय)
Formपुनरर्थक-अव्यय
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), बहुवचन
स्वपरिग्रहेणby their own possessions/attachments
स्वपरिग्रहेण:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootस्व + परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन
विस्तारम्expansion/increase
विस्तारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविस्तार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन
एष्यतिwill go/attain
एष्यति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple future); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
अतिदुःखहेतुःcause of great sorrow
अतिदुःखहेतुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअति + दुःख + हेतु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
परिग्रहःpossession/attachment
परिग्रहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis/निश्चय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय
ममतानिधानम्the repository/seat of possessiveness
ममतानिधानम्:
Kriya (Predicate nominal/विधेय)
TypeNoun
Rootममता + निधान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (ममतायाः निधानम्); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (परिग्रहः) विधेय/समासार्थ

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya
S
Sons (putra)
D
Descendants (tanaya)
M
Mamatā (mine-ness)
P
Parigraha (possessiveness)

FAQs

This verse frames parigraha as the mechanism by which ‘mine-ness’ multiplies across generations, making it a direct cause of intensified sorrow and continued bondage.

He explains that attachment does not remain limited to one person; with sons, grandsons, and further descendants, the sense of ownership expands repeatedly, enlarging the field of anxieties and grief.

By diagnosing mamatā and parigraha as bondage, the teaching implicitly points toward aligning life with Vishnu’s higher order—cultivating detachment and devotion so the self is oriented to the Supreme rather than to expanding possessions.