Shloka 65

मायामोह-प्रवर्तन, वेदमार्ग-बहिष्कार, तथा पाषण्ड-संसर्ग-दोषः

Māyāmoha’s Delusion, Rejection of the Vedic Path, and the Fault of Heretical Association

Devanagari script

ततः सा दिव्यया दृष्ट्या दृष्ट्वा श्वानं निजं पतिम् वैदिशाख्यं पुरं गत्वा तदवस्थं ददर्श तम्

Transliteration

tataḥ sā divyayā dṛṣṭyā dṛṣṭvā śvānaṃ nijaṃ patim vaidiśākhyaṃ puraṃ gatvā tadavasthaṃ dadarśa tam

Translation

Затем, обладая божественным зрением, она увидела собственного мужа в облике пса; и, придя в город по имени Вайдīша, увидела его там, пребывающим в том же состоянии.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Temporal adverb
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• दिव्यया: with divine
• दिव्यया: Visheshana of instrument
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• दृष्ट्या: by (her) sight/vision
• दृष्ट्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• श्वानम्: a dog
• श्वानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• निजम्: her own
• निजम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पतिम्: husband
• पतिम्: Karma (Object/कर्म) (apposition to श्वानम्)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वैदिशाख्यम्: named Vaidiśa
• वैदिशाख्यम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैदिश (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (वैदिशम् आख्यं यस्य)

• पुरम्: city
• पुरम्: Karma (Object/कर्म) (goal as object with गत्वा)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• तदवस्थम्: in that condition/state
• तदवस्थम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (तादृशी अवस्था यस्य)

• ददर्श: she saw
• ददर्श: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Parāśara
• Maitreya
• Vaidīśa (city)
• the husband (as a dog)

FAQs

What is the significance of divine sight (divya dṛṣṭi) in the Vishnu Purana?

In this verse, divya dṛṣṭi enables recognition beyond ordinary appearances—revealing the true identity behind a changed form, reinforcing the Purāṇic idea that karmic states can veil the self.

How does Sage Parāśara explain karmic reversal through narrative episodes?

By showing a person encountered in a degraded embodiment (here, as a dog) yet still identifiable through higher perception, Parāśara illustrates that actions shape conditions of birth and experience while identity persists through change.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when Vishnu is not named in the verse, the episode operates within Vishnu’s sovereign moral order: a cosmos where dharma and karma are upheld, and where divine knowledge can disclose truth amidst the transformations of saṃsāra.