Shloka 53

Pātra-Nirṇaya and Ritual Procedure: Who to Feed, Who to Avoid, and Step-by-Step Śrāddha Performance

Devanagari script

वर्ज्यानि कुर्वता श्राद्धं कोपो ऽध्वगमनं त्वरा भोक्तुर् अप्य् अत्र राजेन्द्र त्रयम् एतन् न शस्यते

Transliteration

varjyāni kurvatā śrāddhaṃ kopo 'dhvagamanaṃ tvarā bhoktur apy atra rājendra trayam etan na śasyate

Translation

О лучший из царей, при совершении шраддхи с соблюдением предписанных ограничений здесь не одобряются три вещи: гнев, отправление в путь и поспешность — даже со стороны того, кто приглашён вкушать.

Word by Word

• वर्ज्यानि: to be avoided
• वर्ज्यानि: Predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: वर्ज्य (कृदन्त/प्रातिपदिक; √वृज्/√वर्ज्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय—त्रयम् एतत्

• कुर्वता: by one who is performing
• कुर्वता: Karta (Agent, instrumental)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कुर्वत् (कृदन्त, शतृ)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्तः—‘by one who is performing’

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कुर्वता इत्यस्य कर्म

• कोपः: anger
• कोपः: Karta/Predicate nominal (member)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; त्रयम् इत्यस्य अङ्गम्

• अध्वगमनम्: going on a journey/travel
• अध्वगमनम्: Karta/Predicate nominal (member)
• Type: Noun
• Root: अध्व (प्रातिपदिक) + गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; त्रयम् इत्यस्य अङ्गम्

• त्वरा: haste
• त्वरा: Karta/Predicate nominal (member)
• Type: Noun
• Root: त्वरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; त्रयम् इत्यस्य अङ्गम्

• भोक्तुः: of the eater (one who eats)
• भोक्तुः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भोक्‍तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• अपि: also/even
• अपि: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्—समुच्चय/अपेक्षासूचक (also/even)

• अत्र: here/in this context
• अत्र: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्—देशवाचक (here/in this matter)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; संबोधनपदम्

• त्रयम्: this triad
• त्रयम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समाहारवाचक—‘a set of three’

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; त्रयम् इति विशेषणम्

• न: not
• न: Negator
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation)

• शस्यते: is recommended/approved
• शस्यते: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: √शंस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (passive)

Speaker

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya; addressing a kingly listener as 'rājendra' within the teaching style)

Characters & Entities

• Sage Parasara
• Maitreya
• Kings
• Pitrs (ancestors, implied)
• Brahmanas (implied invited recipients)

FAQs

What is the significance of avoiding anger during Śrāddha in the Vishnu Purana?

This verse stresses that Śrāddha must be done with inner composure; anger disrupts the rite’s sanctity and the intended honoring of the ancestors.

How does Sage Parāśara explain proper conduct during Śrāddha?

Parāśara frames Śrāddha as a disciplined observance: one should keep the prescribed restraints, and specifically avoid anger, travel, and haste so the offering is performed with steadiness and respect.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even in ritual instruction, the Vishnu Purana presents dharma as part of universal order ultimately sustained by Vishnu; careful Śrāddha conduct aligns the householder’s actions with that sustaining sovereignty.