Shloka 19

प्रियव्रतवंशवर्णनम् — सप्तद्वीपविभागः, जम्बूद्वीप-वर्षविभागः, भरत-नामकरणम्

Devanagari script

इलावृताय प्रददौ मेरुर् यत्र तु मध्यमे नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता

Transliteration

ilāvṛtāya pradadau merur yatra tu madhyame nīlācalāśritaṃ varṣaṃ ramyāya pradadau pitā

Translation

В самом центре, где возвышается гора Меру, он отдал Илавриту Илаврите; а варшу, укрытую Нилачалой, отец даровал Рамье.

Word by Word

• इलावृताय: to Ilāvṛta
• इलावृताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: इलावृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• प्रददौ: gave, bestowed
• प्रददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मेरुः: Meru (mountain)
• मेरुः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मेरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (relative adverb: where)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषणार्थक/विरोधार्थक अव्यय

• मध्यमे: in the middle
• मध्यमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative: in the middle)

• नील-अचल-आश्रितम्: resting on the Nīla mountain
• नील-अचल-आश्रितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक) + अचल (प्रातिपदिक) + आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (नीलाचलम् आश्रितम् = resting on the Nīla mountain); आश्रित = क्त-प्रत्ययान्त (PPP) from आ-श्रि (धातु)

• वर्षम्: region, varṣa
• वर्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रम्याय: to Ramya
• रम्याय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• प्रददौ: gave, bestowed
• प्रददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पिता: the father
• पिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Ilāvṛta
• Meru
• Nīlācala
• Ramya

FAQs

What is the significance of Ilāvṛta in the Vishnu Purana?

Ilāvṛta is presented as the central varṣa of Jambūdvīpa, defined by the presence of Mount Meru at its middle, marking it as the axis-region of the Purāṇic world-map.

How does Sage Parāśara explain the division of the world in this passage?

Parāśara narrates a systematic allotment of varṣas (regions), identifying each by its natural cosmic markers—such as Meru at the center and mountain ranges like Nīlācala as boundaries—showing an ordered, intelligible cosmos.

The theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even in geographic description, the Purāṇa implies a cosmos governed by higher sovereignty: the world’s divisions are not random but structured—reflecting the ordered reality upheld by Vishnu as the supreme sustaining principle.