Shloka 32

रुद्रसर्गः (नीललोहितः), अष्टनाम-स्थान-परिवारः, श्री-नारायणयोः अभेदव्याप्तिः

Devanagari script

तृष्णा लक्ष्मीर् जगत्स्वामी लोभो नारायणः परः रतिरागौ च धर्मज्ञ लक्ष्मीर् गोविन्द एव च

Transliteration

tṛṣṇā lakṣmīr jagatsvāmī lobho nārāyaṇaḥ paraḥ ratirāgau ca dharmajña lakṣmīr govinda eva ca

Translation

О знающий дхарму, даже жажда именуется «Лакшми»; Владыка миров — высший Нараяна; и алчность — тот же запредельный Нараяна. Так же страсть и привязанность—и даже сама Лакшми—не кто иной, как Говинда; все состояния утверждены в Единой Владычной Реальности.

Word by Word

• तृष्णा: thirst; craving
• तृष्णा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लक्ष्मीः: Lakṣmī
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जगत्स्वामी: lord of the world
• जगत्स्वामी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् + स्वामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: जगतः स्वामी

• लोभः: greed
• लोभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नारायणः: Nārāyaṇa
• नारायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परः: supreme; transcendent
• परः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• रति: love; pleasure
• रति: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रागौ: passion (dual form)
• रागौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन (Dual)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• धर्मज्ञ: knower of dharma
• धर्मज्ञ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: धर्मं जानाति (knower of dharma)

• लक्ष्मीः: Lakṣmī
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गोविन्दः: Govinda
• गोविन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोविन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed; only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu (Narayana/Govinda)
• Lakshmi

FAQs

What is the significance of identifying even desire and greed with Lakshmi and Narayana in the Vishnu Purana?

This verse frames all impulses—auspicious or troubling—as ultimately dependent on the Supreme Lord; nothing stands outside Vishnu’s sovereignty, and even worldly drives are encompassed within the cosmic order sustained by Narayana.

How does Sage Parāśara explain the all-pervasiveness of Vishnu here?

By equating diverse inner states (craving, greed, passion, attachment) and the Lakshmi-principle with Narayana/Govinda, Parāśara teaches that the Lord is the underlying reality in which all phenomena and functions find their basis.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is presented as the supreme, transcendent ruler (paraḥ, jagatsvāmī) who contains and governs the entire spectrum of experience—affirming a strongly theistic vision where all powers and conditions rest in him.