Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

सर्गभेदाः — अविद्या, स्रोतोभेदाः, नव सर्गाः, देवासुरादिसृष्टिः, वेद-यज्ञप्रादुर्भावः

क्षुत्क्षामान् अन्धकारे ऽथ सो ऽसृजद् भगवान् प्रभुः विरूपाः श्मश्रुला जातास् ते ऽभ्यधावन्त तं प्रभुम्

kṣutkṣāmān andhakāre 'tha so 'sṛjad bhagavān prabhuḥ virūpāḥ śmaśrulā jātās te 'bhyadhāvanta taṃ prabhum

Затем из начала тьмы (тамаса) Благословенный Владыка, господин всего, породил существ, изнурённых голодом и жаждой. Они возникли безобразными, бородатыми и бросились на самого Господа.

क्षुत्क्षामान्hunger-stricken, famished
क्षुत्क्षामान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक) + क्षाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (those who are famished with hunger)
अन्धकारेin darkness
अन्धकारे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
असृजत्created/emitted
असृजत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण (epithet)
प्रभुःthe master
प्रभुः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण
विरूपाःmisshapen
विरूपाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविरूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्
श्मश्रुलाःbearded
श्मश्रुलाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्मश्रु (प्रातिपदिक) + ल (तद्धित-प्रत्यय, मतुप्-अर्थ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; मतुपर्थक-विशेषणम् (having beards)
जाताःborn
जाताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अभ्यधावन्तran towards/attacked
अभ्यधावन्त:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootधाव् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः अभि-
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रभुम्the lord
प्रभुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

V
Vishnu

FAQs

It indicates a guna-conditioned phase of creation where beings of confused, distorted form arise, driven by raw impulses like hunger and thirst.

He frames them as emanations produced by the Lord through the modalities of prakriti; even the unsettling forms are within divine sovereignty and cosmic order.

Vishnu is presented as Bhagavān and Prabhu—the ultimate cause and ruler—so even tamasic creations originate from Him and cannot exist outside His governance.