Shloka 17

Cosmic Appointments, Viṣṇu’s Vibhūtis, Fourfold Operation, and the Symbolism of Ornaments and Weapons

Devanagari script

पशूनां ये च पतयः पतयो ये च पक्षिणाम् मनुष्याणां च सर्पाणां नागानां चाधिपास् तु ये

Transliteration

paśūnāṃ ye ca patayaḥ patayo ye ca pakṣiṇām manuṣyāṇāṃ ca sarpāṇāṃ nāgānāṃ cādhipās tu ye

Translation

Все, кто владыки над скотом и зверями, правители птиц и повелители людей; а также те, кто управляет змеями и нагами,—каждый из них есть лишь должность в едином, всепроникающем владычестве Верховного Господа.

Word by Word

• पशूनाम्: of animals
• पशूनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम् (genitive plural)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• पतयः: lords
• पतयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• पतयः: lords
• पतयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम् (पुनरुक्तिः—समुच्चयार्थे)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• पक्षिणाम्: of birds
• पक्षिणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम् (genitive plural)

• मनुष्याणाम्: of humans
• मनुष्याणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• सर्पाणाम्: of serpents
• सर्पाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्

• नागानाम्: of nāgas
• नागानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• अधिपाः: overlords
• अधिपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विशेष/विरोधार्थक-निपातः

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

Speaker

Sage Parāśara (speaking to Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu
• Nāgas
• Serpents (Sarpa)
• Birds (Pakṣi)
• Humans (Manuṣya)
• Beasts/Animals (Paśu)

FAQs

What is the significance of rulers of animals, birds, humans, and Nāgas in the Vishnu Purana?

The verse frames all such rulers as part of a cosmic administration, implying that every domain of life has order, and that this order ultimately rests on the Supreme Lord’s sovereignty.

How does Sage Parāśara explain universal order in this section?

By listing multiple classes of beings and their respective leaders, Parāśara shows that authority exists at every level of creation, yet it is not independent—it is a delegated function within the Lord’s all-encompassing rule.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is implied as the Supreme Reality whose sustaining power underlies every form of governance; even the greatest ‘lords’ among species operate through His overarching presence and will.