HomeVamana PuranaAdh. 24Shloka 7
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Glory of Prithudaka Tirtha, Shloka 7

The Glory of Prithudaka Tirtha and the Akshaya Tithi at Kurukshetra

इत्येवमुक्तो देवैस्तु देवाचार्यो ऽब्रवीदिदम् यदि वर्षाधिपो ऽहं स्यां ततो यास्यामि देवताः

ityevamukto devaistu devācāryo 'bravīdidam yadi varṣādhipo 'haṃ syāṃ tato yāsyāmi devatāḥ

«Так обращённый богами, наставник богов сказал: “Если я стану владыкой года, тогда я пойду, о божества.”»

इतिthus
इति:
Quotation marker (इति-निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (thus)
एवम्in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक (in this manner)
उक्तः(he) having been addressed
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; कर्मणि—‘spoken to’
देवैःby the gods
देवैः:
Kartr-karana (कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण/कर्ता-हेतु), बहुवचनम्
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम्; विरोध/अनुवाद-निपातः (but/indeed)
देवाचार्यःthe preceptor of the gods
देवाचार्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव + आचार्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् आचार्यः)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; वाक्यवस्तु-निर्देशः
यदिif
यदि:
Condition marker (शर्त)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्ययम्; शर्तवाचक (if)
वर्षाधिपःlord of the year/rain-season
वर्षाधिपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ष + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षस्य अधिपः)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
स्याम्should be/might be
स्याम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकारः (Optative), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; तदनन्तरवाचक (then)
यास्यामिI will go
यास्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
देवताःO deities/gods
देवताः:
Sambodhana/Address (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-बहुवचनम् (हे देवताः) / प्रथमा-बहुवचनम्; अत्र सम्बोधनः प्रायः
Bṛhaspati (Devācārya) responding to the Devas
BṛhaspatiDevas
Ritual Time AuthorityCosmic AdministrationConditional Vow/Undertaking

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Authority is linked to accountability. Bṛhaspati agrees to act only when the proper office/competence is established—emphasizing legitimacy and fitness (adhikāra) before undertaking communal duties.

Ancillary dharma/kalpa framing within Purāṇic narration; it contributes to Purāṇic ‘manvantara/vaṃśa’ style governance themes only indirectly, functioning primarily as ritual-time administration rather than genealogy or creation.

‘Varṣādhipa’ symbolizes mastery of cyclical time. The Guru’s willingness to proceed once time-regency is set implies that auspicious timing and rightful stewardship are prerequisites for success (siddhi).