Vamana Purana — Nara-Narayana's Tapas, Shloka 100

Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode

Devanagari script

या च कोटी सुभा ह्यासीदिन्द्रनीलविभूषिता जाता सा पाटला रम्या भृङ्गराजिविभूषिता

Transliteration

yā ca koṭī subhā hyāsīdindranīlavibhūṣitā jātā sā pāṭalā ramyā bhṛṅgarājivibhūṣitā

Translation

И та благоприятная «коти», украшенная индранилой (сапфиром), стала прекрасной Паталой, убранной рядами пчёл бхрингараджи.

Word by Word

• या: which (she/that)
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• कोटी: edge/tip; (here) a part/section (koṭi)
• कोटी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सुभा: beautiful
• सुभा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (कोटी)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चय/कारणार्थक अव्यय (indeed/for)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• इन्द्रनीलविभूषिता: adorned with sapphire (indranīla)
• इन्द्रनीलविभूषिता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्रनील + विभूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (इन्द्रनीलेन विभूषिता); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• जाता: became
• जाता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (predicative); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सा: she/that
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पाटला: pāṭalā (trumpet-flower tree)
• पाटला: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाटला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• रम्या: lovely
• रम्या: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (पाटला)

• भृङ्गराजिविभूषिता: adorned with rows of bees
• भृङ्गराजिविभूषिता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भृङ्ग + राजि + विभूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (भृङ्गराज्या/भृङ्गराजिभिः विभूषिता); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

Speakers

• Pulastya to Nārada (typical framing for this section; not explicitly stated in the provided excerpt)

Key Themes

• Sacred Geography
• Tīrtha Māhātmya
• Mythic Etiology (place-name origins)
• Auspicious Natural Imagery

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Beauty (ramyatā) and auspiciousness (śubhatā) are treated as signs of sanctity; the devotee is guided to recognize holiness through both gem-like radiance and harmonious natural life.

How does this fit the Pancalakshana?

This is tīrtha-māhātmya style material—ancillary to the Purāṇic core topics—best grouped under narrative/lineage description (vamśānucarita) and regional glorification passages.

What is the symbolic significance?

Sapphire imagery evokes depth, steadiness, and celestial quality; bee-swarms suggest living devotion and continuous ‘humming’ praise—nature itself participating in sacrality.