Vamana Purana — Vishnu's Sleep (Ashunya-Shayana), Shloka 62

The Caturmasya Observances and the Rite of Vishnu’s Sleep (Aśūnya-Śayana) and Shiva’s Monthly Vows

Devanagari script

दक्षिणां श्वेतवृषभं धेनुं च कपिलां शुभाम् कनकं रक्कवसनं प्रदद्याद् ब्राह्मणाय हि गङ्गाधरेति जप्तव्यं नाम शंभोश्च पण्डितैः

Transliteration

dakṣiṇāṃ śvetavṛṣabhaṃ dhenuṃ ca kapilāṃ śubhām kanakaṃ rakkavasanaṃ pradadyād brāhmaṇāya hi gaṅgādhareti japtavyaṃ nāma śaṃbhośca paṇḍitaiḥ

Translation

В качестве дакшины следует дать брахману белого быка, благую корову капила (рыжевато-бурую), золото и красные одежды. Учёные также должны произносить имя Шамбху как «Гангадхара».

Word by Word

• दक्षिणाम्: a gift / fee (dakṣiṇā)
• दक्षिणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• श्वेत-वृषभम्: a white bull
• श्वेत-वृषभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक) + वृषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular); कर्मधारयः (श्वेतः वृषभः)

• धेनुम्: a cow
• धेनुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• कपिलाम्: tawny (brown)
• कपिलाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कपिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• कनकम्: gold
• कनकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कनक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Accusative, Singular)

• रक्त-वसनम्: a red garment
• रक्त-वसनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + वसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Accusative, Singular); कर्मधारयः (रक्तं वसनम्)

• प्रदद्यात्: should give
• प्रदद्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ब्राह्मणाय: to a Brahmin
• ब्राह्मणाय: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे चतुर्थी एकवचनम् (Masculine, Dative, Singular)

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Avadhāraṇa (सम्बन्ध/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphatic particle)

• गङ्गाधर: O Gaṅgā-bearer (Śiva)
• गङ्गाधर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + धर (कृदन्त-प्रातिपदिक, √धृ)
• Form: सम्बोधन-एकवचनम् (Vocative, Singular), पुंलिङ्ग; तत्पुरुषः (गङ्गां धरति)

• इति: thus
• इति: Vākyasaṃbandha (वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्नम् (quotative particle)

• जप्तव्यम्: to be recited / should be chanted
• जप्तव्यम्: Vidhi (विधि)
• Type: Verb
• Root: √जप् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (gerundive/obligative); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter Nom/Acc Sg)

• नाम: name
• नाम: Karma/Viśeṣya (कर्म/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter Nom/Acc Sg)

• शंभोः: of Śambhu (Śiva)
• शंभोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (Masculine, Genitive, Singular)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• पण्डितैः: by the learned
• पण्डितैः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural)

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt (likely within the Pulastya–Nārada dialogue frame typical of the Purāṇa).

Primary Deities

• Shiva

Key Themes

• Vrata/Rituals
• Dāna (charity)
• Mantra/Japa
• Śaiva devotion
• Merit (puṇya) and ritual efficacy

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual observance is completed by generosity: dakṣiṇā and dāna are presented not as mere transaction but as ethical completion of worship—supporting learned custodians of dharma and cultivating non-attachment through giving.

How does this fit the Pancalakshana?

This passage aligns best with ācāra/dharma instruction and vrata-vidhi within Purāṇic discourse; it is not primarily sarga/pratisarga but belongs to normative teaching often embedded alongside vaṃśānucarita and tīrtha narratives.

What is the symbolic significance?

The gifts encode auspiciousness and ritual completeness: the bull/cow signify dharma and prosperity, gold signifies enduring merit, red garments suggest auspicious śakti/maṅgala; japa of “Gaṅgādhara” invokes Śiva as the purifier who bears the sacred river—linking inner purification with outward charity.