Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

मातोवाच । तथा कुरु महाभाग शीघ्रं दारपरिग्रहम् । वंशवृद्धौ प्रमाणं चेद्वाक्यं तव ममोद्भवम्

Transliteration

mātovāca | tathā kuru mahābhāga śīghraṃ dāraparigraham | vaṃśavṛddhau pramāṇaṃ cedvākyaṃ tava mamodbhavam

Translation

Мать сказала: «Так и поступи, о благословенный: без промедления возьми себе жену. Если приумножение рода должно быть доказательством, пусть это твоё слово исполнится через то, что родится от меня (из моей линии)».

Word by Word

• माता: the mother
• माता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd sg perfect

• तथा: thus, in that way
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (manner adverb)

• कुरु: do
• कुरु: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; 2nd sg imperative

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; Vocative singular; कर्मधारयः (‘महान् भागः यस्य’)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयुक्तम् (क्रियाविशेषण); adverbial accusative

• दारपरिग्रहम्: taking a wife; marriage
• दारपरिग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दार (प्रातिपदिक) + परिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘दाराणां परिग्रहः’)

• वंशवृद्धौ: in the increase of the lineage
• वंशवृद्धौ: Adhikaraṇa (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वंश (प्रातिपदिक) + वृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘वंशस्य वृद्धिः’)

• प्रमाणम्: proof, authority
• प्रमाणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Condition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (conditional particle)

• वाक्यम्: statement, word
• वाक्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular

• उद्भवम्: arisen from, originating from
• उद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Neuter nominative singular; वाक्यम् इति विशेषणम्

Speaker

Mother (of Vṛtra / Dānava line, as per narrative context)

Skanda Dialogue

Listener: Son

Visual Art Cues

Scene: An elderly mother instructs her son to accept marriage promptly for the sake of lineage; domestic interior with ritual objects indicating dharma and continuity.

Characters & Entities

• Mother
• Vṛtra
• Lineage (vaṃśa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes timely acceptance of household responsibility; sustaining lineage is treated as a legitimate aim when aligned with duty and order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is counsel within the chapter’s story.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāra-parigraha (marriage/acceptance of a spouse) is advised, pointing toward gṛhastha-dharma rather than a specific tīrtha-rite.