Shloka 12

Brahmā–Viṣṇu-Pūjā: Upacāra-Vistāra and Īśvara’s Prasāda

Offerings in Shiva Worship and the Lord’s Grace

Devanagari script

शिवरात्रावहोरात्रं निराहारो जितेंद्रि यः । अर्चयेद्वा यथान्यायं यथाबलमवंचकः

Transliteration

śivarātrāvahorātraṃ nirāhāro jiteṃdri yaḥ | arcayedvā yathānyāyaṃ yathābalamavaṃcakaḥ

Translation

В ночь и день Шиваратри тот, кто постится и обуздал чувства, должен поклоняться Шиве по предписанному обряду, по мере сил, без лукавства; такая прямодушная бхакти — истинная аскеза, радующая Владыку.

Word by Word

• शिवरात्रौ: on the night of Śiva (Śivarātri)
• शिवरात्रौ: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: शिवरात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—शिवस्य रात्रिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• अहोरात्रम्: day and night (for the whole day-night)
• अहोरात्रम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहन् + रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—अहश्च रात्रिश्च (इतरेतर-द्वन्द्व)

• निराहारः: fasting; without food
• निराहारः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निराहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम्; समासः—निः + आहारः (अव्ययीभाव/उपपद-समासभाव)

• जितेन्द्रियः: having conquered the senses
• जितेन्द्रियः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्; समासः—जितानि इन्द्रियाणि यस्य (कर्मधारय/तत्पुरुष-भाव; प्रायः बहुव्रीह्यर्थे ‘sense-controlled’)

• यः: who
• यः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• वा: or
• वा: सम्बन्ध (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (particle of alternative)

• यथा: as; according to
• यथा: क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• न्यायम्: proper rule; prescribed manner
• न्यायम्: क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘यथान्यायम्’ इति क्रियाविशेषणार्थे

• यथा: as; according to
• यथा: क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/परिमाणवाचक

• बलम्: strength; capacity
• बलम्: क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘यथाबलम्’ इति क्रियाविशेषणार्थे

• अवञ्चकः: not deceitful; sincere
• अवञ्चकः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अवञ्चक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्; नञर्थक (non-deceiving)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Mahādeva

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that Śivarātri observance is not merely external austerity: fasting and sense-restraint must be joined with honest, undeceitful devotion. In Shaiva Siddhanta terms, purity of intention reduces pāśa (bondage) and makes worship a fit means for Śiva’s grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse supports Saguna worship through proper ritual (yathānyāya) offered to Śiva—commonly as the Śiva-liṅga—while emphasizing inner integrity. Correct procedure and sincere bhakti together make liṅga-arcana fruitful.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A Śivarātri vrata: fasting through the day and night, sense-control, and performing Śiva worship according to one’s means—such as liṅga abhiṣeka, mantra-japa (e.g., the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”), and offerings—done without show or deceit.