Shloka 3

मुक्तयतिदेहसंस्काररहस्यं — The Esoteric Rites for the Bodies of Liberated Ascetics

Devanagari script

पूर्णाहं भावमाश्रित्य ये मुक्ता देहपंजरात् । ये तूपासनमार्गेण देहमुक्ताः परंगतः

Transliteration

pūrṇāhaṃ bhāvamāśritya ye muktā dehapaṃjarāt | ye tūpāsanamārgeṇa dehamuktāḥ paraṃgataḥ

Translation

Те, кто, опираясь на постижение «Я — Целое», освобождаются из клетки тела; и те, кто путём преданного почитания (упасаны) освобождаются от воплощённости, — все достигают Высшего состояния.

Word by Word

• पूर्ण: complete, full
• पूर्ण: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘भावम्’)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta; implicit with participle)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भावम्: state, attitude
• भावम्: कर्म (Karma/Object of ‘आश्रित्य’)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आश्रित्य: having resorted to
• आश्रित्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ + श्रि (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• ये: those who
• ये: कर्ता (Karta; relative subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धक

• मुक्ताः: liberated
• मुक्ताः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त/PPP, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• देहपंजरात्: from the cage of the body
• देहपंजरात्: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक) + पंजर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देहस्य पंजरम्)

• ये: those who
• ये: कर्ता (Karta; relative subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धक

• तु: but
• तु: वाक्य-निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but/indeed)

• उपासनमार्गेण: by the path of worship
• उपासनमार्गेण: करण (Karaṇa/Means)
• Type: Noun
• Root: उपासन (प्रातिपदिक) + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उपासनस्य मार्गः)

• देहमुक्ताः: freed from the body
• देहमुक्ताः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: देह (प्रातिपदिक) + मुक्त (प्रातिपदिक; √मुच्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देहात् मुक्ताः/देहस्य बन्धनात् मुक्ताः)

• परम्: the supreme (state)
• परम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying implied ‘पदम्/स्थानम्’)

• गताः: have attained/gone to
• गताः: क्रिया (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त/PPP, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे (as predicate: “have gone/attained”)

Speaker

Lord Shiva (teaching in the Kailasa Samhita discourse)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It affirms two Shaiva means to liberation—inner realization of the all-pervading fullness and devoted upāsanā—both culminating in attainment of the Supreme (Shiva) beyond bodily limitation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By highlighting “upāsanā-mārga,” the verse supports Saguna worship—such as Linga-upāsanā—as a valid discipline that purifies the soul and leads it to the Supreme state of Shiva.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It points to steady upāsanā: meditative worship of Shiva (often supported by japa of the Panchakshara “Om Namaḥ Śivāya,” and traditional Shaiva aids like bhasma and rudrāksha where applicable) aimed at freedom from embodied bondage.