Home›Ramayana›Kishkindha Kanda›Sarga 64›Shloka 5
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 5

अङ्गदोपदेशः समुद्रदर्शन-विषादश्च

Angada’s Counsel and the Vanaras’ Despondency at the Ocean

Devanagari script

सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैः क्रीडद्भिर्विविधैर्जले।व्यात्तास्यैस्सुमहाकायैरूर्मिभिश्च समाकुलम्।।।।प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः।क्वचित्पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम्।।।।सङ्कुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः।रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदु: कपिकुञ्जराः।।।।

Transliteration

sattvair mahadbhir vikṛtaiḥ krīḍadbhir vividhair jale |

vyāttāsyaiḥ sumahākāyair ūrmibhiś ca samākulam ||

prasuptam iva cānyatra krīḍantam iva cānyataḥ |

kvacit parvatamātraiś ca jalarāśibhir āvṛtam ||

saṅkulaṃ dānavendraiś ca pātālatala-vāsibhiḥ |

romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ ||

Translation

Они увидели океан, взволнованный валами и полный разнообразных, огромных и страшных существ, играющих в воде с разинутыми пастями и исполинскими телами. Где-то он казался спящим, где-то — словно забавляющимся; а местами его покрывали водяные громады, подобные горам. Он был тесним и владыками данавов, обитателями глубин Паталы; от этого зрелища пробирал трепет, и лучшие из обезьян пришли в смятение.

Word by Word
सत्त्वैःwith creatures/beings
सत्त्वैः:
Karana (करण/Instrument; with which it is filled)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
महद्भिःgreat/huge
महद्भिः:
Visheshana (विशेषण of sattvaiḥ)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (sattvaiḥ)
विकृतैःmisshapen/terrifying
विकृतैः:
Visheshana (विशेषण of sattvaiḥ)
TypeAdjective
Rootविकृत (प्रातिपदिक; from वि+कृ + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (sattvaiḥ)
क्रीडद्भिःsporting/playing
क्रीडद्भिः:
Visheshana (विशेषण of sattvaiḥ)
TypeAdjective
Rootक्रीड् (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त) => क्रीडत् (प्रातिपदिक)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (sattvaiḥ)
विविधैःvarious
विविधैः:
Visheshana (विशेषण of sattvaiḥ)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (sattvaiḥ)
जलेin the water
जले:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
व्यात्तास्यैःwith gaping mouths
व्यात्तास्यैः:
Karana (करण; with which it is filled)
TypeAdjective
Rootव्यात्त (प्रातिपदिक; from वि+आ+तन्/तृ? here 'vyātta' = opened) + आस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुव्रीहि: 'येषाम् आस्यानि व्यात्तानि ते'
सुमहाकायैःwith very huge bodies
सुमहाकायैः:
Karana (करण; with which it is filled)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्गवत्) + महा (प्रातिपदिक) + काय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारय: 'सुमहान् कायः येषां ते'
ऊर्मिभिःwith waves
ऊर्मिभिः:
Karana (करण; with which it is filled)
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध; coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
समाकुलम्thoroughly crowded/agitated
समाकुलम्:
Karma (कर्म; object described/seen)
TypeAdjective
Rootसमाकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (samudram understood)
प्रसुप्तम्as if asleep
प्रसुप्तम्:
Karma (कर्म; object described)
TypeAdjective
Rootप्र + स्वप् (धातु) + क्त (कृदन्त) => प्रसुप्त (प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (samudram)
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध; simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (comparison particle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (अधिकरण; adverbial location)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक (elsewhere/in another place)
क्रीडन्तम्as if playing
क्रीडन्तम्:
Karma (कर्म; object described)
TypeAdjective
Rootक्रीड् (धातु) + शतृ => क्रीडत् (प्रातिपदिक)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (samudram)
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (comparison particle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
अन्यतःelsewhere/from another side
अन्यतः:
Adhikarana (अधिकरण; adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअन्यतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक (from another side/elsewhere)
क्वचित्in some places
क्वचित्:
Adhikarana (अधिकरण; adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक (somewhere)
पर्वतमात्रैःwith (things) mountain-sized
पर्वतमात्रैः:
Karana (करण; with which it is covered)
TypeAdjective
Rootपर्वत (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपमान-तत्पुरुष: 'पर्वत-मात्र' (as large as a mountain)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
जलराशिभिःwith masses of water
जलराशिभिः:
Karana (करण; with which it is covered)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'जलस्य राशयः' (masses of water)
आवृतम्covered
आवृतम्:
Karma (कर्म; object described)
TypeAdjective
Rootवृ (धातु) उपसर्ग: आ + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (samudram)
सङ्कुलम्crowded/packed
सङ्कुलम्:
Karma (कर्म; object described)
TypeAdjective
Rootसङ्कुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (samudram)
दानवेन्द्रैःwith demon-lords
दानवेन्द्रैः:
Karana (करण; with which it is crowded)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'दानवानाम् इन्द्राः' (lords of demons)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
पातालतलवासिभिःwith underworld-dwellers
पातालतलवासिभिः:
Karana (करण; with which it is crowded)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक) + वासिन् (प्रातिपदिक; from वस्)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष: 'पातालतले वासिनः' (dwellers on the underworld-floor)
रोमहर्षकरम्causing horripilation
रोमहर्षकरम्:
Karma (कर्म; object described/seen)
TypeAdjective
Rootरोमहर्ष (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: 'रोमहर्षं करोति यत्'
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), पूर्वकाल
विषेदुःbecame dejected/worried
विषेदुः:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootसद् (धातु; √sad 'to sink/be dejected') उपसर्ग: वि
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
कपिकुञ्जराःthe elephant-like monkeys (chiefs)
कपिकुञ्जराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक) + कुञ्जर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'कपीनां कुञ्जराः' (elephants among monkeys)
Context

'None of you at any time have faced any obstruction in doing your deeds. You are efficient in leaping. O bulls among monkeys! now speak out, who among you can fly and how far?ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē catuṣṣaṣṭitamassargaḥ৷৷Thus ends the sixtyfourth sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Characters & Entities
O
Ocean (Sāgara)
V
Vānaras (Kapi-kuñjarāḥ)
D
Dānavas (demon-lords)
P
Pātāla (netherworld)

FAQs

Dharma is tested by obstacles: righteous duty often meets frightening barriers, and the proper response is not denial but clear-eyed recognition that prepares one for courageous action.

The vānaras assess the ocean’s danger and immensity; the sight unsettles even the strongest among them.

Realism joined to courage—acknowledging fear without surrendering the mission.

←Previous Verse
Next Verse→