Shloka 13

स्वयंप्रभा

प्रश्नोत्तरम् / Svayamprabha Explains the Golden Forest and Questions the Vanaras

Devanagari script

वनं विधाय बलवान्सर्वकामेश्वरस्तदा।।4.51.13।।उवास सुखितः कालं कञ्चिदस्मिन्महावने।

Transliteration

vanaṃ vidhāya balavān sarvakāmeśvaras tadā | uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kañcid asmin mahāvane ||

Translation

Затем тот могучий, владыка исполнения желаний, устроил этот лес и жил здесь счастливо некоторое время в этой великой чаще.

Word by Word

• वनम्: forest
• वनम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• विधाय: having created
• विधाय: पूर्वक्रिया (prior action)
• Type: Verb
• Root: √धा (धातु) with वि-
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having made/arranged/created’

• बलवान्: powerful
• बलवान्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बलवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• सर्वकामेश्वरः: lord of all desires
• सर्वकामेश्वरः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + काम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषां कामानां ईश्वरः = lord of all desires)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (temporal adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• उवास: dwelt, lived
• उवास: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सुखितः: happy
• सुखितः: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सुखित (कृदन्त; √सुख्/सुख (धातु/भाव))
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, विशेषण

• कालम्: time
• कालम्: काल (duration)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कालपरिमाणे द्वितीया (duration)

• कञ्चित्: some
• कञ्चित्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; अनिश्चित/किञ्चित्-प्रयोग (indefinite)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम

• महावने: in the great forest
• महावने: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः

Context

Then the mighty Maya who received the power of (executing) desires created this mansion and lived here happily for some time in this dense forest.

Characters & Entities

• Svayaṃprabhā
• Maya (implied antecedent)
• mahāvana (great forest)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Possessing wish-fulfilling power tests dharma: true righteousness requires restraint and right use of capability, not mere enjoyment.

What is the narrative situation?

Svayaṃprabhā narrates Maya’s period of residence after creating the wondrous forest.

Which character virtue is emphasized?

The implied virtue is self-control—power without restraint becomes ethically precarious.