Shloka 5

तारोपदेशः — Tara’s Counsel to Lakshmana

Restraint, Time, and Mobilization

Devanagari script

रामप्रसादात्कीर्तिञ्च कपिराज्यं च शाश्वतम्।प्राप्तवानिह सुग्रीवो रुमां मां च परन्तप ।।।।

Transliteration

rāma-prasādāt kīrtiṃ ca kapi-rājyaṃ ca śāśvatam | prāptavān iha sugrīvo rumāṃ māṃ ca parantapa ||

Translation

О сокрушитель врагов, милостью Рамы Сугрива обрёл славу и вечное царство обезьян — и вновь вернул себе Руму и меня.

Word by Word

• राम-प्रसादात्: by Rama's grace
• राम-प्रसादात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रामस्य प्रसादः)

• कीर्तिम्: fame
• कीर्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कीर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• कपि-राज्यम्: the monkey-kingdom
• कपि-राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (कपीनां राज्यम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• शाश्वतम्: everlasting
• शाश्वतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (कपिराज्यम्/कीर्तिम् प्रति)

• प्राप्तवान्: has attained
• प्राप्तवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्राप् (धातु)
• Form: कृत्-प्रत्ययान्तः; क्तवतुँ-प्रत्यय (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• इह: here/now
• इह: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place/time: here/now)

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• रुमाम्: Ruma
• रुमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• परन्तप: O scorcher of enemies
• परन्तप: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: परन्तप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Context

'O scorcher of enemies! it is by Rama's grace that Sugriva has attained fame, the kingdom of monkeys and Ruma and me.

Characters & Entities

• Tārā
• Lakṣmaṇa
• Rāma
• Sugrīva
• Rumā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma binds benefit to responsibility: one who rises through another’s aid must respond with loyalty and timely service.

What is the narrative situation?

Tārā reminds Lakṣmaṇa that Sugrīva’s status—fame, throne, and reunion with loved ones—was enabled by Rāma, implying a moral debt to assist Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Recognition of rightful obligation (ṛṇa-bhāva): acknowledging that power and prosperity entail duties toward benefactors.