किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्
Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered
पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।।शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।।महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः।दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।।हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः।दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।।सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।
pāṇḍureṇa tu sālenā parikṣiptaṃ durāsadam |
vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam || 4.33.14 ||
śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ |
sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣpitair upaśobhitam || 4.33.15 ||
mahendradattaiḥ śrīmadbhir nīlajīmūtasannibhaiḥ |
divyapuṣpaphalair vṛkṣaiḥ śītacchāyair manoramaiḥ || 4.33.16 ||
haribhis saṃvṛtadvāraṃ balibhiḥ śastrapāṇibhiḥ |
divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam || 4.33.17 ||
sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ |
avāryamāṇaḥ saumitrir mahābhram iva bhāskaraḥ || 4.33.18 ||
Окружённый светлой оградой и труднодоступный для приступа, прекрасный дворец владыки ванаров казался самой обителью Махендры. Белые вершины его чертогов, подобные пикам Кайласы, украшали цветущие деревья, приносящие плоды всех желаний. Те великолепные деревья — дар Махендры — были широки, как тёмные дождевые тучи, чаровали прохладной тенью и божественными цветами и плодами. Врата охраняли сильные ванары с оружием в руках; они сияли, украшенные небесными гирляндами, и венчались полированной золотой аркой. В этот прекрасный дом Сугривы вошёл могучий Саумитри, никем не удерживаемый, — как солнце, входящее в великую тучу.
The abode of Sugriva was encircled by a white rampart and unapproachable.It was enchanting like the abode of Indra. The mansion tops were like the white peaks of Kailas mountain filled with blossoming trees which could yield all kinds of fruits to suit one's taste. The trees were huge like dark clouds, cool and shady with wonderful flowers in full bloom, the riches gifted by Indra, were delightful. The entrance was guarded by mighty monkeys holding weapons in hand. It had a golden archway at the entrance decorated with wonderful garlands and strings of golden flowers. Saumitri of great prowess entered the rich abode of Sugriva just as the Sun enters huge clouds unobstructed.
It signals rightful, duty-bound action: Lakṣmaṇa approaches on Rāma’s mission to secure Sugrīva’s promised help, so the path is not blocked—power is shown as aligned with obligation and alliance-dharma rather than coercion.
The splendid, well-guarded residence frames the seriousness of Sugrīva’s kingship and the expectation of keeping one’s word; the scene sets the stage for reminding Sugrīva to honor the true promise made to Rāma—Satya as fidelity to pledged commitment.