Shloka 19

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

Devanagari script

महाबलानां हरियूथपानामिदं कुलं राघव मन्निमित्तम्।अस्याङ्गदप्यापि च शोकतापादर्धस्थितप्राणमितीव मन्ये।।।।

Transliteration

mahābalānāṃ hariyūthapānām idaṃ kulaṃ rāghava mannimittam |

asyāṅgadasyāpy api ca śokatāpād ardhasthita-prāṇam itīva manye ||

Translation

О Рагхава, из-за меня этот род могучих вождей обезьяньих дружин кажется наполовину мёртвым; особенно же Ангада, опалённый скорбью и раскаянием, словно едва держится на половине жизни.

Word by Word

• महाबलानाम्: of the very strong
• महाबलानाम्: षष्ठी-सम्बन्धः (genitive relation: 'of')
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक; महा + बल)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (genitive plural masculine); समासः—कर्मधारयः (महान् बलः यस्य)

• हरियूथपानाम्: of the leaders of monkey troops
• हरियूथपानाम्: षष्ठी-सम्बन्धः (genitive relation: 'of')
• Type: Noun
• Root: हरियूथप (प्रातिपदिक; हरि + यूथप)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (genitive plural masculine); समासः—तत्पुरुषः (हरिणां यूथपाः)

• इदम्: this
• इदम्: विशेषण-सम्बन्धः (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular neuter); 'कुलम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• कुलम्: lineage; race; family
• कुलम्: कर्तृ/विषयः (subject/topic: 'this lineage')
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular neuter)

• राघव: O Rāghava (Rāma)
• राघव: सम्बोधनम् (address)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः एकवचनम् (vocative singular masculine)

• मन्निमित्तम्: on my account; caused by me
• मन्निमित्तम्: हेतु/निमित्त-सम्बन्धः (cause/occasion as predicate qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मत् + निमित्त (सर्वनाम-प्रातिपदिक + प्रातिपदिक; मम/मत् + निमित्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular neuter); समासः—तत्पुरुषः (मत्-निमित्तम् = मम निमित्तम्); 'कुलम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• अस्य: of this (one)
• अस्य: षष्ठी-सम्बन्धः (genitive relation: 'of this')
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (genitive singular masculine/neuter); 'अङ्गदस्य' इत्यस्य सह सम्बन्धः

• अङ्गदस्य: of Aṅgada
• अङ्गदस्य: षष्ठी-सम्बन्धः (genitive relation: 'of Angada')
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (genitive singular masculine)

• अपि: also; even
• अपि: समुच्चय/अवधारण (additive/emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः/समुच्चयार्थकः (particle: 'also/even')

• च: and
• च: समुच्चयः (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयबोधकः (conjunction)

• शोकतापात्: from grief and anguish; due to grief-heat
• शोकतापात्: अपादानम्/हेतुः (ablative: cause 'due to')
• Type: Noun
• Root: शोकताप (प्रातिपदिक; शोक + ताप)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् (ablative singular); समासः—द्वन्द्वः (शोकश्च तापश्च); हेत्वर्थे पञ्चमी (ablative of cause)

• अर्धस्थितप्राणम्: half-alive; with life-breath only half remaining
• अर्धस्थितप्राणम्: कर्म (object complement with 'manye')
• Type: Adjective
• Root: अर्धस्थितप्राण (प्रातिपदिक; अर्ध + स्थित + प्राण)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular neuter); समासः—तत्पुरुषः (अर्धं स्थिताः प्राणाः यस्य/यत्र); 'अङ्गदम्' (अध्याहृतम्) इति कर्मपदम् विशेषयति

• इति: thus
• इति: वाक्य-सम्बन्धः (marks reported thought)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचकः (quotative particle: 'thus')

• इव: as if; like
• इव: उपमान-सम्बन्धः (comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमावाचकः (particle of comparison: 'as if/like')

• मन्ये: I think; I consider
• मन्ये: क्रिया (main verb: 'I think')
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः वर्तमानकालः; उत्तमपुरुषः एकवचनम् (present indicative, 1st person singular); परस्मैपदम्

Context

Face drenched with tears, highly sensitive Sugriva glanced at Tara for a moment.Pained and depressed at heart, and surrounded by attendants, he slowly approached Rama.

Characters & Entities

• Sugriva
• Rama
• Angada

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma harms not only the perpetrator but the entire community; dharma includes responsibility for the social and familial fallout of one’s actions.

What is the narrative situation?

Sugrīva laments that his act has weakened the monkey leadership and left Angada devastated.

Which character virtue is emphasized?

Responsibility—Sugrīva acknowledges wider damage rather than treating the act as a private matter.