Shloka 11

The Glory of Vārāṇasī

Catalogue of Tīrthas and a Liṅga-Installation Episode

Devanagari script

तत्र स्नात्वा समागम्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् । मयानीतमिदं लिंगं कस्मात्स्थापितवानसि

Transliteration

tatra snātvā samāgamya brahmā provāca taṃ harim | mayānītamidaṃ liṃgaṃ kasmātsthāpitavānasi

Translation

Омовившись там и придя на встречу, Брахма сказал Хари: «Этот лингам принесён мною — почему ты установил и освятил его?»

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘स्नात्वा’ = having bathed

• समागम्य: having come
• समागम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), ‘समागम्य’ = having come/assembled

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• हरिम्: Hari (Viṣṇu)
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; सर्वनाम

• आनीतम्: brought
• आनीतम्: Karma (Predicate object qualifier/कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘brought’

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object determiner/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कस्मात्: why/from what reason
• कस्मात्: Hetu/Apadana (Reason/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; प्रश्नार्थक-सर्वनाम

• स्थापितवान्: having installed
• स्थापितवान्: Karta (Agent qualifier/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्तवतुँ-प्रत्ययान्त (perfect participle active), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having installed’

• असि: are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Brahmā

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: मयानीतमिदं = मया + आनीतम् + इदम्। कस्मात्स्थापितवानसि = कस्मात् + स्थापितवान् + असि।

Characters & Entities

• Brahmā
• Hari (Viṣṇu)
• Liṅga (Śiva-symbol)

FAQs

What is the central action described in this verse?

Brahmā, after bathing at a sacred place and approaching Hari, questions him about why he installed a liṅga that Brahmā himself had brought.

Does the verse suggest a link between tīrtha-bathing and ritual establishment?

Yes. The sequence “having bathed there… then spoke” frames the dialogue within a tīrtha setting, where acts like installing a sacred emblem (liṅga) commonly occur.

What ethical or devotional lesson can be drawn from Brahmā’s question?

It highlights accountability and clarity in sacred actions: even divine figures ask for the purpose behind establishing an object of worship, emphasizing intentionality in ritual and devotion.