Shloka 9

Determination of Expiations: Purification after Forbidden Food, Impurity, and Transgression

Devanagari script

आखुनकुलमार्ज्जारैरन्नं चेद्भक्षितं द्विज । तिलदर्भोदकैः प्रोक्ष्य शुद्ध्यत्येव न संशयः

Transliteration

ākhunakulamārjjārairannaṃ cedbhakṣitaṃ dvija | tiladarbhodakaiḥ prokṣya śuddhyatyeva na saṃśayaḥ

Translation

О двиджа, если пищу поели мыши, мангусты или кошки, то, окропив её водой, смешанной с кунжутом и травой дарбха, она воистину очищается — без сомнения.

Word by Word

• आखु: by rats/mice
• आखु: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: आखु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वे पूर्वपद (in compound)

• नकुल: by mongooses
• नकुल: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: नकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वे मध्यपद (in compound)

• मार्जारैः: by cats
• मार्जारैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मार्जार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; (आखु-नकुल-मार्जारैः = by rats, mongooses, and cats)

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्मरूपे (object of भक्षितम्)

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक-निपात (if)

• भक्षितम्: eaten
• भक्षितम्: Kriya (क्रिया/भाव)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (eaten)

• द्विज: O twice-born
• द्विज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तिल: with sesame
• तिल: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वे पूर्वपद (in compound)

• दर्भ: with darbha grass
• दर्भ: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वे मध्यपद (in compound)

• उदकैः: with water
• उदकैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; (तिल-दर्भ-उदकैः = with sesame, darbha, and water)

• प्रोक्ष्य: having sprinkled
• प्रोक्ष्य: Kriya (क्रिया-पूर्वक)
• Type: Verb
• Root: प्र-उक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-रूप (absolutive/gerund) in -य (प्रोक्ष्य), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having sprinkled)

• शुद्ध्यति: becomes purified
• शुद्ध्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुध् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् (शुद्ध्यति)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (only/indeed)

• न: not/no
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unspecified (narratorial instruction within the Brahma-khaṇḍa context)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: चेत् + भक्षितम् → चेद्भक्षितम्; तिल-दर्भ-उदकैः → तिलदर्भोदकैः (स्वर-सन्धि); शुद्ध्यति + एव → शुद्ध्यत्येव

FAQs

What purification method is prescribed in this verse?

It prescribes sprinkling the food with water infused with sesame (tila) and darbha grass to restore purity.

Which animals are specifically mentioned as having eaten the food?

Mice/rats (ākhu), mongooses (nakula), and cats (mārjāra) are mentioned.

What is the ethical or practical takeaway of this verse?

It emphasizes ritual cleanliness (śauca) while also allowing practical remediation—food need not be discarded if purified according to dharmic procedure.