Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

The Glory of the Brāhmaṇa

Brāhmaṇa-Mahimā and Pādodaka Merit

दैन्ययुक्तं वचः प्राह क्ष्मासुरं स तपोधनम् । भो स्वामिन्शृणु मे वाक्यं दयालुरिव मन्यते

dainyayuktaṃ vacaḥ prāha kṣmāsuraṃ sa tapodhanam | bho svāminśṛṇu me vākyaṃ dayāluriva manyate

Смиренными словами тот подвижник, сокровище тапаса, обратился к Кшмасуре: «О владыка, выслушай мою речь», почитая его милосердным.

दैन्ययुक्तम्endowed with humility
दैन्ययुक्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदैन्य + युक्त (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष (दैन्येन युक्तम्)
वचःspeech, words
वचः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
क्ष्मासुरम्Kṣmāsura (name)
क्ष्मासुरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्ष्मासुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तपोधनम्the ascetic rich in austerity
तपोधनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् + धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष (तपः धनं यस्य/तपसा धनवत्)
भोO!
भो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootभो (अव्यय)
Formसम्बोधन-निपात (vocative particle)
स्वामिन्O master
स्वामिन्:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootस्वामिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
शृणुhear, listen
शृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेmy
मे:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th) एकवचन (enclitic genitive)
वाक्यम्statement, words
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
दयालुःa compassionate one
दयालुः:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootदयालु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इवlike, as if
इव:
Sambandha (Comparison marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-निपात (particle of comparison)
मन्यतेthinks, considers
मन्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

The tapodhana (a great ascetic; unnamed in this single verse) speaking to Kṣmāsura

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Type: forest

Sandhi Resolution Notes: स्वामिन्शृणु = स्वामिन् + शृणु (न् + श → ञ्श्/न्श् लेखन); पदच्छेदः: दैन्ययुक्तम् वचः प्राह क्ष्मासुरम् सः तपोधनम् | भो स्वामिन् शृणु मे वाक्यम् दयालुः इव मन्यते

K
Kṣmāsura
T
Tapodhana (ascetic)

FAQs

It highlights humility and courteous speech—approaching even a powerful or fearsome figure with restraint, respect, and a request to be heard.

The verse says “sa tapodhanam,” indicating a great ascetic (a ‘treasure of austerity’) is speaking, addressing Kṣmāsura directly.

In Purāṇic dialogue, respectful address can be strategic and dharmic—softening hostility and appealing to the possibility of mercy (dayā) even in an adversary.