Shloka 90

The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

Devanagari script

किमर्थमाहृता चेयं जीवंत्यां मयि निर्घृणं । अन्यां समीहसे भार्यां नाहं भार्यां भवामि ते ॥ ९० ॥

Transliteration

kimarthamāhṛtā ceyaṃ jīvaṃtyāṃ mayi nirghṛṇaṃ | anyāṃ samīhase bhāryāṃ nāhaṃ bhāryāṃ bhavāmi te || 90 ||

Translation

«О безжалостный! Зачем ты привёл эту женщину, пока я ещё жива? Ты желаешь другую жену; я не буду тебе женой».

Word by Word

• किम्: what
• किम्: सम्बन्ध (प्रश्न-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रश्नार्थक-सर्वनाम

• अर्थम्: purpose/reason
• अर्थम्: हेतु/प्रयोजन (purpose)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘किमर्थम्’ इति प्रश्नार्थे

• आहृता: brought
• आहृता: क्रिया (passive predicate)
• Type: Verb
• Root: आहृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; आ-√हृ (धातु) + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि; विधेय-विशेषणरूपेण (has been brought)

• च: and
• च: सम्बन्ध (conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• इयम्: this (woman)
• इयम्: कर्ता (of आहृता—subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• जीवन्त्याम्: while (I am) alive
• जीवन्त्याम्: अधिकरण (सप्तमी-absolute/locative absolute)
• Type: Adjective
• Root: जीवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जीव् (धातु) + शतृ)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/सप्तमी), एकवचनम्; शतृ-प्रत्ययान्तः; ‘सप्तमी-absolute’ भावे (while living)

• मयि: in me / while I (exist)
• मयि: अधिकरण (in me/with respect to me)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्तिः (Locative/सप्तमी), एकवचनम्; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• निर्घृणम्: O merciless one
• निर्घृणम्: सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: निर्घृण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन/प्रथमा-एकवचन-रूपेण प्रयोगः; विशेषणम् (vocative sense: O merciless one)

• अन्याम्: another
• अन्याम्: कर्म (object of समीहसे)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समीहसे: you desire/seek
• समीहसे: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ईह् (धातु) (सम्-उपसर्ग)
• Form: लट्-लकारः (Present/लट्), मध्यमपुरुषः (2nd person/मध्यम), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• भार्याम्: wife
• भार्याम्: कर्म (object complement to अन्याम्)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• न: not
• न: सम्बन्ध (negation particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (of भवामि)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• भार्याम्: (as) wife
• भार्याम्: कर्म/प्रत्ययार्थ (object complement: become as wife)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• भवामि: I become/am
• भवामि: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present/लट्), उत्तमपुरुषः (1st person/उत्तम), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ते: for you / to you
• ते: सम्प्रदान (Dative/recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्तिः (Dative/चतुर्थी), एकवचनम्; मध्यमपुरुष-सर्वनाम

Speaker

A wife (unnamed in this verse) addressing her husband

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: karuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights dharma within household life: cruelty and disregard for a living spouse are condemned, and marital commitment is framed as an ethical obligation rather than mere desire.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though not explicitly naming Vishnu here, Narada Purana repeatedly links bhakti with righteous conduct; this verse reinforces that devotion is supported by compassion and self-restraint in family duties.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (Śikṣā, Vyākaraṇa, Chandas, Nirukta, Jyotiṣa, Kalpa) is taught in this line; the practical takeaway is niti/dharma guidance for grihastha behavior rather than a technical ritual or astrological rule.