Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha
Virāṭa-parva, Adhyāya 67
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये
kṣutpipāsāpariśrāntā videśasthā viceṭasaḥ | yadā kaurava-dalake lokāś calitā vā diśo diśaḥ palāyitāḥ, tadā bahavaḥ kaurava-sainikā gahana-vane nihitāḥ tataḥ nirgatyārjunaṃ prati bhayāt bhayāt samupāyayuḥ | teṣāṃ hṛdaye bhayaṃ samāviśat | te kṣudhārditāḥ pipāsitāś ca pariśrāntāś ca | videśasthitvāt teṣāṃ mānasī vyākulatā bhūya eva vardhitā | te tasmin kāle muktakeśā añjalibaddhahastāś ca tiṣṭhanta iti dṛśyante |
Вайшампаяна сказал: когда ряды кауравов отступили или, обращённые в бегство, рассеялись по всем сторонам, многие кауравские воины, скрывавшиеся в густом лесу, вышли и, дрожа от страха, приблизились к Арджуне. Страх сжал их сердца. Они были голодны, мучимы жаждой и изнурены; а пребывание на чужбине лишь усиливало их внутреннюю тревогу. В тот миг их увидели стоящими с распущенными волосами и сложенными в мольбе руками — образом поражения и беспомощности, который без слов признаёт власть победителя и просит защиты, а не новой жестокости.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights an ethical moment after conflict: the defeated, frightened enemy seeks refuge with joined hands. It implicitly calls attention to the victor’s dharma—restraint, protection of the helpless, and avoidance of needless cruelty once the opponent is broken and supplicating.
After the Kaurava forces scatter and flee, some soldiers who had been hiding in a dense forest emerge. Hungry, thirsty, exhausted, and mentally shaken—made worse by being in an unfamiliar land—they approach Arjuna in fear, standing with loosened hair and folded hands as supplicants.