Shloka 26
Adhyāya 61: Saṃmohana-astra and the Kuru Withdrawal (संमोहनास्त्रं तथा कुरुनिवृत्तिः)
अहमिन्द्राद् दृढां मुष्टिं ब्रह्मण: कृतहस्तताम् | प्रगाढे तुमुलं चित्रमिति विद्धि प्रजापते:,“तुम्हें यह मालूम होना चाहिये कि मैंने धनुष पकड़ते समय मुद्टीको दृढ़ रखना इन्द्रसे, बाण चलाते समय हाथोंकी फुर्ती ब्रह्माजीसे तथा संकटके समय विचित्र प्रकारसे तुमुल युद्ध करनेकी कला प्रजापतिसे सीखी है
aham indrād dṛḍhāṁ muṣṭiṁ brahmaṇaḥ kṛta-hastatām | pragāḍhe tumulaṁ citram iti viddhi prajāpateḥ ||
Вайшампаяна сказал: «Знай: у Индры я научился крепко сжимать кулак, берясь за лук; у Брахмы — выученной быстроте и мастерству руки при выпуске стрел; а у Праджапати — искусству сражаться, в самой глубине бедствия, бурно, разнообразно и изумительно, меняя приёмы. Потому воинское умение — не одна лишь ярость, но дисциплина, выкованная учением и направляемая высшими образцами.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Excellence in warfare is portrayed as disciplined, learned skill: steadiness (firm grip), practiced dexterity (trained hand in archery), and adaptive strategy in crisis. Power is implied to be ethically meaningful only when governed by training and higher principles, not by impulse.
The speaker (reported by Vaiśampāyana) explains the sources of his martial abilities, attributing specific aspects of archery and battle-craft to divine exemplars—Indra, Brahmā, and Prajāpati—thereby emphasizing legitimacy, training, and preparedness for intense conflict.