Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Draupadī’s Grief at Seeing the Heroes in Disguise (द्रौपदी-विषादः / वेष-परिभव-वर्णनम्)

जिनके कहीं यात्रा करते समय दस हजार हाथी और सोनेकी मालाएँ पहने हुए सहस्रों घोड़े पीछे-पीछे चलते थे, वे ही महाराज यहाँ जूएसे जीविका चलाते हैं ।। रथा: शतसहस्राणि नृपाणाममितौजसाम्‌ | उपासन्त महाराजमिन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम्‌

rathāḥ śata-sahasrāṇi nṛpāṇām amita-ojasām | upāsanta mahārājam indraprasthe yudhiṣṭhiram ||

Вайшампаяна сказал: В Индрапрастхе сотни тысяч колесниц, принадлежавших царям неизмеримой мощи, некогда окружали и почитали царя Юдхиштхиру. Но ныне та же царская слава опрокинута судьбой: владыка, которому служили могучие правители, виден здесь, поддерживающим жизнь исходом игры в кости — нравственный плач о том, как благополучие и власть, будучи связаны с азартом и ошибочным суждением, могут рухнуть в унижение и зависимость.

रथाःchariots
रथाः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Plural
शतसहस्राणिhundreds of thousands
शतसहस्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootशतसहस्र
FormNeuter, Nominative, Plural
नृपाणाम्of kings
नृपाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Genitive, Plural
अमितौजसाम्of those of immeasurable might
अमितौजसाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअमितौजस्
FormMasculine, Genitive, Plural
उपासन्तserved / attended upon
उपासन्त:
Karta
TypeVerb
Rootउप-आस्
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural, Parasmaipada
महाराजम्the great king
महाराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Accusative, Singular
इन्द्रप्रस्थेin Indraprastha
इन्द्रप्रस्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रप्रस्थ
FormNeuter, Locative, Singular
युधिष्ठिरम्Yudhishthira
युधिष्ठिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
I
Indraprastha
K
kings (nṛpāḥ)
C
chariots (rathāḥ)

Educational Q&A

Royal power and prosperity are unstable when dharma is compromised; the verse underscores the moral warning that attachment to gambling and poor judgment can reduce even a universally honored king to disgrace and dependence.

The narrator recalls Yudhiṣṭhira’s former imperial splendor at Indraprastha—countless chariots of powerful kings attending him—contrasting it with his present diminished condition after the dice-game, heightening the sense of reversal and pathos.