Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

द्रौपद्याः भीमसेन-प्रबोधनम्

Draupadī Awakens Bhīmasena

भीमसेन मतवाले गजराजकी भाँति एक वृक्षकी ओर देख रहे थे। तब युधिष्ठिरने उन्हें रोकते हुए कहा-- ।।

vaiśampāyana uvāca | virāṭasya rājasabhāyāṃ kīcakena sairandhryā apamānaṃ dṛṣṭvā bhīmaseno matto gajarāja iva vṛkṣam avalokayām āsa | atha yudhiṣṭhiraḥ taṃ nivārya uvāca— “balala, kim indhanārthaṃ vṛkṣam avalokayasi? yadi te dārubhiḥ kāryaṃ, bahir gatvā vṛkṣāt dāru gṛhṇīyatām” ||

Вайшампаяна сказал: В царском зале Вираты, увидев, как Кичака оскорбляет служанку (Драупади в обличье), Бхимасена уставился на дерево, словно опьянённый яростью владыка слонов, — ум его уже склонялся к жестокой расплате. Тогда Юдхиштхира удержал его и сказал: «Баллава, зачем ты смотришь на дерево — тебе нужны дрова? Если для кухни требуется сухая древесина, выйди и возьми её с дерева». Этой осторожной речью Юдхиштхира сохраняет их тайну и не даёт праведному гневу Бхимы вспыхнуть не вовремя, блюдя осмотрительность и дхарму в стеснённых обстоятельствах.

आलोकयसिyou look at / you are looking
आलोकयसि:
TypeVerb
Rootआलोकय् (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, मध्यम, एकवचन
किम्why? / what?
किम्:
TypeIndeclinable
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
वृक्षम्tree
वृक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सूदO cook
सूद:
TypeNoun
Rootसूद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
दारुकृतेनfor the purpose of firewood (as a reason/occasion)
दारुकृतेन:
Karana
TypeNoun
Rootदारुकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
तेto you / for you
ते:
Sampradana
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Formत्रिलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
दारुभिःwith pieces of wood / firewood
दारुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootदारु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
कृत्यम्need / business / what is to be done
कृत्यम्:
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बहिःoutside
बहिः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
वृक्षात्from the tree
वृक्षात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
गृह्यताम्let it be taken / take (it)
गृह्यताम्:
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलोट्, कर्मणि (passive), प्रथम, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Virāṭa
V
Virāṭa’s royal court (rājasabhā)
K
Kīcaka
S
Sairandhrī (Draupadī in disguise)
B
Bhīmasena (Bhīma)
Y
Yudhiṣṭhira
B
Ballava (Bhīma’s disguise)
T
tree (vṛkṣa)
F
firewood/wood (indhana/dāru)

Educational Q&A

Dharma is not only courage but timing and restraint. Yudhiṣṭhira uses harmless, ordinary words to prevent Bhīma’s anger from exposing their identities, showing that ethical action sometimes requires controlled speech and patience until the right moment.

After Kīcaka humiliates the Sairandhrī (Draupadī) in Virāṭa’s court, Bhīma, enraged, looks toward a tree as if seeking a weapon. Yudhiṣṭhira quickly checks him and disguises the situation by speaking as though Bhīma merely wants firewood for kitchen work.