Shloka 42
Śiva Grants the Pāśupata Astra (Pāśupata-Śastra Upadeśa) | शिवेन पाशुपतास्त्रदानम्
Devanagari script
ततो<ब्रवीद् देवराज: पार्थमक्लिष्टकारिणम् । सान्त्वयःश्लक्ष्णया वाचा मेघदुन्दुभिनि:स्वन:,तदनन्तर देवराज इन्द्रने अनायास ही महान् कर्म करनेवाले कुन्तीकुमार अर्जुनको मीठे वचनोंद्वारा सान्त्वना देते हुए मेघ और दुन्दुभिके समान गम्भीर स्वरसे कहा--
Translation
Тогда царь богов Индра, чей голос был гулок, как гром облаков и бой барабана дундубхи, обратился к Партхе — Арджуне, совершающему великие деяния без труда, утешая его мягкими словами.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
FormAvyaya
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormLakara: लङ् (imperfect), Person: 3, Number: singular, Pada: परस्मैपद
देवराजःthe king of the gods (Indra)
देवराजः:
Karta
TypeNoun
Rootदेवराज
FormGender: masculine, Case: nominative, Number: singular
पार्थम्to Partha (Arjuna)
पार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootपार्थ
FormGender: masculine, Case: accusative, Number: singular
अक्लिष्टकारिणम्the unwearied doer of deeds; one who acts without fatigue
अक्लिष्टकारिणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअक्लिष्टकारिन्
FormGender: masculine, Case: accusative, Number: singular
सान्त्वयन्comforting, consoling
सान्त्वयन्:
Karta
TypeVerb
Rootसान्त्वय
FormPresent active participle (शतृ), Gender: masculine, Case: nominative, Number: singular
श्लक्ष्णयाwith gentle/smooth
श्लक्ष्णया:
Karana
TypeAdjective
Rootश्लक्ष्ण
FormGender: feminine, Case: instrumental, Number: singular
वाचाspeech, words
वाचा:
Karana
TypeNoun
Rootवाच्
FormGender: feminine, Case: instrumental, Number: singular
मेघदुन्दुभिनिःस्वनःhaving a sound like clouds and a kettle-drum; deep-voiced
मेघदुन्दुभिनिःस्वनः:
Karta
TypeAdjective
Rootमेघ-दुन्दुभि-निःस्वन
FormGender: masculine, Case: nominative, Number: singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes