Shloka 47
अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश
Draupadī on Action, Fate, and Human Effort
एष नार्थविहीनेन शक््यो राजन् निषेवितुम् । अखिलाः: पुरुषव्याप्र गुणा: स्युर्यद्यपीतरे,'पुरुषसिंह राजन! यद्यपि मनुष्यमें दूसरे सभी गुण मौजूद हों तो भी यह यज्ञ आदि रूप धर्म धनहीन पुरुषके द्वारा नहीं सम्पादित किया जा सकता
vaiśampāyana uvāca | eṣa nārthavihīnena śakyo rājan niṣevitum | akhilāḥ puruṣavyāghra guṇāḥ syur yady apītare ||
Вайшампаяна сказал: «О царь, эту дхарму — жертвоприношение и сродные ему обряды — невозможно должным образом совершать тому, кто лишён богатства. О тигр среди людей, пусть в человеке и присутствуют все прочие добродетели, всё же дхарма в виде яджны и подобных установлений не может быть исполнена мужем без средств».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the interdependence of artha (material means) and dharma (religious duty): certain forms of dharma—especially yajña and ritual obligations—require resources, so virtue alone may be insufficient for their performance without material support.
Vaiśampāyana, narrating to the king, explains a practical limitation within dharma: the observance of sacrificial and related rites cannot be effectively pursued by someone who lacks wealth, even if that person possesses many other admirable qualities.