Shloka 24
Sāvitrī’s Trirātra-Vrata and Departure with Satyavān (सावित्रीव्रतनिश्चयः सहगमनं च)
Devanagari script
दक्षिणामिति काकुत्स्थो विदित्वास्य तदिल्,ितम् | संस्कारं लम्भयामास सखायं पूजयन् पितु:,उनके संकेतके अनुसार दक्षिण दिशा समझ लेनेके पश्चात् श्रीरामचन्द्रजीने पिताके मित्र होनेके नाते जटायुको आदर देते हुए उनका विधिपूर्वक अन्त्येष्टि-संस्कार किया
Translation
Рама из рода Какутстхов, поняв по знаку, что речь о юге, с почтением к Джатаю — как к другу своего отца — совершил над ним по уставу надлежащие погребальные обряды.
Word by Word
दक्षिणाम्the southern (direction)
दक्षिणाम्:
Karma
TypeNoun
Rootदक्षिणा
FormFeminine, Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
काकुत्स्थःRama (descendant of Kakutstha)
काकुत्स्थः:
Karta
TypeNoun
Rootकाकुत्स्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
विदित्वाhaving known/understood
विदित्वा:
TypeVerb
Rootविद्
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada
अस्यof him/this (his)
अस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
ईप्सितम्desired/aimed at (intended)
ईप्सितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootईप्सित
FormNeuter, Accusative, Singular, Past passive participle (क्त)
संस्कारम्funeral rite/last rite
संस्कारम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंस्कार
FormMasculine, Accusative, Singular
लम्भयामासcaused to obtain / performed (made happen)
लम्भयामास:
TypeVerb
Rootलम्भ्
Formलिट् (periphrastic perfect), Third, Singular, Parasmaipada, Active
सखायम्the friend
सखायम्:
Karma
TypeNoun
Rootसखि
FormMasculine, Accusative, Singular
पूजयन्honouring/worshipping
पूजयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपूज्
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative, Singular
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Genitive, Singular
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes