Shloka 53
Indrajit’s Binding, Restoration by Viśalyā, and Counsel Restraining Rāvaṇa (Āraṇyaka Parva 273)
“इस प्रकार मन-ही-मन चिन्तन करके उन्होंने दिव्य दृष्टिसे देखा कि जलमें क्रीड़ा करनेके योग्य तो वराहरूप है; अतः उन्होंने उसी रूपका स्मरण किया ।। कृत्वा वराहवपुषं वाड्मयं वेदसम्मितम् | दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम्,*वेदतुल्य वैदिक वाडमय वराहरूप धारण करके भगवानने जलके भीतर प्रवेश किया। उनका वह विशाल पर्वताकार शरीर सौ योजन लंबा और दस योजन चौड़ा था। उनकी दाढ़ें बड़ी तीखी थीं। उनका शरीर देदीप्यमान हो रहा था। भगवान्का कण्ठस्वर महान् मेघोंकी गर्जनजाके समान गम्भीर था। उनकी अंगकान्ति नील जलधरके समान श्याम थी
bhīmasena uvāca | evaṃ manasā manasi cintayitvā divyena cakṣuṣā dadarśa yat jalakrīḍāyogyam varāharūpam iti; ataḥ sa eva rūpaṃ smṛtvā | kṛtvā varāhavapuṣaṃ vāṅmayaṃ vedasammitam | daśayojanavistīrṇam āyataṃ śatayojanam |
Бхимасена сказал: Так поразмыслив в уме, он божественным взором увидел, что образ Вепря более всего пригоден для движения в водах; потому и утвердил память на этой форме. Приняв тело Варахи, сотканное из священной силы, согласной с Ведой, Владыка вошёл в воды. То было тело необъятное, гороподобное: в длину — сто йоджан, в ширину — десять; оно сияло блеском, имело острые клыки, голос его гремел, как гром в скопище грозовых туч, а цвет был тёмен, как дождевое облако.
भीमसेन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights discernment and dharmic appropriateness: one should choose the means and ‘form’ suited to the situation, guided by inner reflection and aligned with Vedic/sacred order (veda-sammitam), rather than acting rashly.
After inward contemplation, the speaker describes a divine being assuming the Varaha (boar) form—considered suitable for movement in water—and entering the waters with an immense, radiant body characterized by vast dimensions, sharp tusks, and a thunder-like voice.