Shloka 14
रामस्य पम्पातीरगमनम्, सुग्रीवसख्यं, वालिवधः, सीतारक्षणवृत्तान्तश्च
Rāma at Pampā; alliance with Sugrīva; Vālin’s fall; Sītā’s guarded captivity
त्वमादिरन्तो भूतानां त्वमेव च परायणम् | परात्परतरं ज्योतिर्विश्वात्मा सर्वतोमुख:,“नीलकमलदलके समान श्यामसुन्दर! कमलपुष्पके भीतरी भागके समान किंचित् लाल नेत्रोंवाले पीताम्बरधारी श्रीकृष्ण! तुम्हारे वक्ष:स्थलपर कौस्तुभभणिमय आभूषण शोभा पाता है। प्रभो! तुम्हीं समस्त प्राणियोंक आदि और अन्त हो। तुम्हीं सबके परम आश्रय हो। तुम्हीं परात्पर, ज्योतिर्मय सर्वात्मा एवं सब ओर मुखवाले परमेश्वर हो
tvam ādir anto bhūtānāṁ tvam eva ca parāyaṇam | parātparataraṁ jyotir viśvātmā sarvatomukhaḥ ||
Вайшампаяна сказал: «Ты — начало и конец всех существ, и лишь Ты один — их высшее прибежище. Ты — Свет, превосходящий высочайшее; Ты — Атман вселенной; Ты — Владыка, обращённый лицом ко всем сторонам света». В повествовании это гимн преданности, утверждающий Кришну не просто как героического союзника, но как предельное основание бытия, побуждая к преданию, смирению и нравственной стойкости среди неопределённости.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches śaraṇāgati (taking refuge): the divine is the origin and end of all life, the ultimate support, and the transcendent light pervading everything; recognizing this fosters humility, trust, and moral steadiness.
Vaiśampāyana narrates a eulogy addressed to Kṛṣṇa, presenting him in cosmic terms (origin, end, refuge, universal Self), elevating the scene from human events to a devotional-theological affirmation.