Rāma’s Abhiṣeka Plan, Kaikeyī’s Boon, and the Initiation of the Exile
Mārkaṇḍeya’s Account
व्यास उवाच शिलोज्छवृत्तिर्धर्मात्मा मुदूगल: संयतेन्द्रिय: । आसीदू राजन् कुरुक्षेत्रे सत्यवागनसूयक:,व्यासजी बोले--राजन्! कुरुक्षेत्रमें मुदगुलनामक एक ऋषि रहते थे। वे बड़े धर्मात्मा और जितेन्द्रिय थे। शिलः तथा उज्छवृत्तिसे ही वे जीविका चलाते थे तथा सदा सत्य बोलते और किसीकी भी निन्दा नहीं करते थे
vyāsa uvāca | śilocchavṛttir dharmātmā mudūgalaḥ saṃyatendriyaḥ | āsīd u rājan kurukṣetre satyavāg anasūyakaḥ ||
Вьяса сказал: «О царь, в Курукшетре жил мудрец по имени Мудугала — праведный духом и владеющий своими чувствами. Он кормился лишь тем, что подбирал после жатвы, и тем, что доставалось без просьб; всегда говорил правду и никогда никого не порицал».
व्यास उवाच
Dharma is shown as a lived discipline: earning without harm or greed (gleaning/accepting what is freely available), restraining the senses, speaking truth, and avoiding the habit of blaming others. The verse frames Mudūgala as a model of ethical integrity expressed through everyday choices.
Vyāsa begins an account by introducing the sage Mudūgala who lived in Kurukṣetra. Before any events unfold, the narrator establishes Mudūgala’s character—his austere means of livelihood, self-control, truthfulness, and non-censorious nature—so the listener understands him as a trustworthy exemplar within the story.