Shloka 22

Vyāsa’s Consolation to Yudhiṣṭhira: Tapas, Kāla, and the Difficulty of Dāna (दान-तपस्-विवेकः)

Devanagari script

ततः सुतुमुलं युद्ध गन्धर्वाणां तरस्विनाम्‌ । बभूव भीमवेगानां पाण्डवानां च भारत

Transliteration

tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ gandharvāṇāṃ tarasvinām | babhūva bhīmavegānāṃ pāṇḍavānāṃ ca bhārata ||

Translation

Затем разразилась яростная, грохочущая битва между могучими гандхарвами и Пандавами, чьё стремительное наступление было подобно натиску Бхимы, о Бхарата. Столкновение изображено как всепоглощающий вал силы, обнажающий нравственное напряжение между доблестью и самообладанием в внезапно вспыхнувшем конфликте.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable)

• सुतुमुलम्: very fierce, extremely tumultuous
• सुतुमुलम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: सुतुमुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• युद्धम्: battle
• युद्धम्: Karta
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• गन्धर्वाणाम्: of the Gandharvas
• गन्धर्वाणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• तरस्विनाम्: of the mighty/impetuous ones
• तरस्विनाम्: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: तरस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• बभूव: became, arose
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• भीमवेगानाम्: of those of terrible speed/impetus
• भीमवेगानाम्: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: भीमवेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• पाण्डवानाम्: of the Pandavas
• पाण्डवानाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable)

• भारत: O Bharata (descendant of Bharata)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Gandharvas
• Pāṇḍavas
• Bhīma
• Bhārata (addressee)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights how quickly force and pride can escalate into a chaotic battle; it implicitly invites reflection on kṣatriya valor tempered by restraint, since sheer might alone does not resolve the ethical stakes of conflict.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports that a violent, uproarious fight erupts between the powerful Gandharvas and the Pāṇḍavas, whose charge is described as Bhīma-like in speed and intensity.