Shloka 5
स्कन्दोपाख्यानम् — उत्पातशान्तिः, स्वाहारूपविचारः, कौमारमङ्गलक्रियाः
मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त: स प्रविश्याथ ददर्श परमार्चितम् । सौध॑ हृद्यं चतु:ःशालमतीव च मनोरमम्,मार्कण्डेयजी कहते हैं--धर्मव्याधके ऐसा कहनेपर कौशिक ब्राह्मणने भीतर प्रवेश करके देखा--एक बहुत सुन्दर साफ-सुथरा घर था, उसकी दीवारोंपर चूनेसे सफेदी की हुई थी। उसमें चार कमरे थे, वह भवन बहुत प्रिय और मनको लुभा लेनेवाला था, ऐसा जान पड़ता था, मानो देवताओंका निवासस्थान हो। देवता भी उसका आदर करते थे। एक ओर सोनेके लिये शय्या बिछी थी और दूसरी ओर बैठनेके लिये आसन रखे गये थे। वहाँ धूप और चन्दन, केसर आदिकी उत्तम गन्ध फैल रही थी
mārkaṇḍeya uvāca | ity uktaḥ sa praviśyātha dadarśa paramārcitam | saudhaṃ hṛdyaṃ catuḥśālam atīva ca manoramam |
Маркандея сказал: «Так обращённый, он вошёл внутрь и увидел жилище, почитаемое высочайшим почётом, — изящный, приятный взору дом в четыре покоя, необычайно радующий ум. Сам его вид внушал благоговение, словно это была обитель богов. В нравственной рамке повествования эта сцена подчёркивает: истинная дхарма может пребывать там, где её меньше всего ждут; внешняя простота или общественное положение не определяют внутреннюю чистоту, гостеприимство и заслугу».
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse supports a recurring Mahābhārata ethic: dharma is recognized by conduct and purity of life—reverence, order, and hospitality—rather than by mere social identity. The honored, well-kept home foreshadows that the person within embodies dharma in practice.
After being directed (by the dharmavyādha, in the surrounding episode), Kauśika enters and sees an exceptionally pleasing, revered four-chambered mansion. The description sets the tone for an encounter where expectations about who can teach dharma are challenged.