Shloka 69
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
Devanagari script
यावद् वत्सस्य वै पादौ शिरश्रैव प्रदृश्यते । तस्मिन् काले प्रदातव्या प्रयत्नेनान्तरात्मना,गर्भिणी गौ जिस समय बच्चा दे रही हो और उस बछड़ेका केवल मुख तथा दो पैर ही बाहर निकले दिखायी देते हों, उसी समय पवित्रभावसे प्रयत्नपूर्वक उस गौका दान कर देना चाहिये
Translation
«Когда стельная корова рожает и снаружи видны лишь морда и две ноги телёнка, именно тогда следует, с усердием и чистотой сердца, отдать эту корову в дар.»
Word by Word
यावत्as long as / until
यावत्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयावत्
Formcorrelative adverb (yāvat–tāvat construction)
वत्सस्यof the calf
वत्सस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootवत्स
Formmasculine, genitive, singular
वैindeed / surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
Formemphatic particle
पादौtwo feet
पादौ:
Karta
TypeNoun
Rootपाद
Formmasculine, nominative, dual
शिरःhead
शिरः:
Karta
TypeNoun
Rootशिरस्
Formneuter, nominative, singular
एवonly / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formrestrictive particle
प्रदृश्यतेis seen / appears
प्रदृश्यते:
TypeVerb
Rootदृश्
Formpresent, passive (karmaṇi), 3rd person, singular
तस्मिन्at that (time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, locative, singular
कालेtime
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
Formmasculine, locative, singular
प्रदातव्याshould be given (as a gift)
प्रदातव्या:
TypeVerb
Rootप्र-दा
Formgerundive (tavya), feminine, nominative, singular (agreeing with गौ understood)
प्रयत्नेनwith effort
प्रयत्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रयत्न
Formmasculine, instrumental, singular
अन्तरात्मनाwith inner self / with sincere heart
अन्तरात्मना:
Karana
TypeNoun
Rootअन्तरात्मन्
Formmasculine, instrumental, singular
Speaker
युधिछिर उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes