Shloka 18
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
वर्जनीया: प्रयत्नेन काण्डपृष्ठाश्न देहिनः । जुगुप्सितं हि यच्छाद्धं दहत्यग्निरिवेन्धनम्,श्राद्धकालमें प्रयत्त करके उत्तम ब्राह्मणोंको ही भोजन कराना चाहिये। जिनके शरीरका रंग घृणाजनक हो, नख काले पड़ गये हों, जो कोढ़ी और धूर्त हो, पिताकी जीवित-अवस्थामें ही माताके व्यभिचारसे जिनका जन्म हुआ हो अथवा जो विधवा माताके पेटसे पैदा हुए हों और जो पीठपर तरकस बाँधे क्षत्रियवृत्तिसे जीविका चलाते हों, ऐसे ब्राह्मणोंको श्राद्धमें प्रयत्नपूर्वक त्याग दे; क्योंकि उनको भोजन करानेसे श्राद्ध निन्दित हो जाता है और निन्दित श्राद्ध यजमानको उसी प्रकार नष्ट कर देता है, जैसे अग्नि काष्ठको जला डालती है
Mārkaṇḍeya uvāca | varjanīyāḥ prayatnena kāṇḍa-pṛṣṭhāśinaḥ dehinaḥ | jugupsitaṃ hi yac chrāddhaṃ dahaty agnir ivendhanam ||
Маркандейя сказал: В обряде шраддхи следует с величайшей тщательностью отстранять тех воплощённых, кто живёт низкими средствами,—тех, кто питается нечистыми, презренными остатками, словно едой, оставшейся на спине разбитого сосуда. Ибо шраддха, ставшая порицаемой, поистине отвратительна и губит устроителя обряда так же, как огонь пожирает топливо. (В контексте наставление таково: обряд следует совершать для достойных брахманов; кормление недостойных превращает подношение предкам в причину вреда, а не заслуги.)
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Śrāddha should be performed with discernment: inviting and feeding unworthy recipients makes the rite ‘blameworthy’ (jugupsita) and turns it into a source of harm for the patron, metaphorically consuming his merit like fire consuming fuel.
Mārkaṇḍeya is instructing about proper conduct in śrāddha—specifically, whom to exclude—within a broader didactic passage on dharma and ritual correctness in the Vana Parva.