Shloka 23
Kuvalāśva’s Lineage and Uttaṅka’s Petition concerning Dhundhu (धुन्धु-प्रसङ्गः)
तां स मृगयमाणो राजा नापश्यद् वापीमथ निःस्राव्य मण्डूकं श्वशभ्रमुखे दृष्टवा क्रुद्ध आज्ञापपामास स राजा,“राजाने उस वापीमें रानीकी बहुत खोज की, परंतु वह कहीं दिखायी न दी। तब उन्होंने बावलीका सारा जल निकलवा दिया। इसके बाद एक बिलके मुँहपर कोई मेढक दीख पड़ा। इससे राजाको बड़ा क्रोध हुआ और उन्होंने आज्ञा दे दी कि *सर्वत्र मेढकोंका वध किया जाय। जो मुझसे मिलना चाहे, वह मरे हुए मेढकका ही उपहार लेकर मेरे पास आवे'
vaiśampāyana uvāca | tāṃ sa mṛgayamāṇo rājā nāpaśyad vāpy atha niḥsrāvya maṇḍūkaṃ śvaśabhramukhe dṛṣṭvā kruddha ājñāpayām āsa sa rājā | “sarvatra maṇḍūkānāṃ vadhaḥ kriyatām | yo māṃ draṣṭum icchati sa mṛta-maṇḍūkam upahāram ādāyaiva mama samīpam āgacchatu” ||
Сказал Вайшампаяна: царь долго искал царицу в колодце, но не увидел её. Тогда он велел осушить ступенчатый колодец до дна. И вот, заметив лягушку у входа в нору, он воспылал гневом и издал приказ: «Пусть повсюду истребляют лягушек. Кто желает предстать передо мной, пусть приходит, принося в дар мёртвую лягушку». Этот эпизод показывает, как неукрощённая царская ярость превращается в безразборное насилие и извращение царского долга, когда личная обида становится общественным повелением вреда.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler’s anger, if unchecked by dharma, can become collective punishment: personal frustration is converted into indiscriminate violence, violating the ethical duty of protection that underlies rājadharma.
The king cannot find the queen in the step-well, drains it, notices a frog at a burrow’s mouth, and—misdirecting his rage—commands that frogs everywhere be killed, even making a dead frog the required ‘offering’ for anyone seeking an audience.