Shloka 2
Brāhmaṇa-māhātmya: Tārkṣya’s instruction on tapas, satya, and svadharma
Chapter 182
Devanagari script
सर्प उवाच पात्रे दत्त्वा प्रियाण्युक्त्वा सत्यमुक्त्वा च भारत । अहिंसानिरत: स्वर्ग गच्छेदिति मतिर्मम,सर्पने कहा--भारत! इस विषयमें मेरा विचार यह है कि मनुष्य सत्पात्रको दान देनेसे, सत्य और प्रिय वचन बोलनेसे तथा अहिंसा-धर्ममें तत्पर रहनेसे स्वर्ग (उत्तम गति) पा सकता है
Translation
Змей сказал: «О Бхарата! По моему разумению, человек достигает неба — наилучшей участи — если подаёт дар достойному, говорит правду и слова приятные, и пребывает в дхарме ахимсы (ненасилия).»
Word by Word
सर्पःthe serpent
सर्पः:
Karta
TypeNoun
Rootसर्प
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
पात्रेin/unto a worthy recipient (fit vessel)
पात्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपात्र
FormNeuter, Locative, Singular
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
TypeVerb
Rootदा
FormAbsolutive (त्वा-प्रत्ययान्त), Active
प्रियाणिpleasant (words/things)
प्रियाणि:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रिय
FormNeuter, Accusative, Plural
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
FormAbsolutive (त्वा-प्रत्ययान्त), Active
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Accusative, Singular
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
FormAbsolutive (त्वा-प्रत्ययान्त), Active
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
अहिंसा-निरतःdevoted to non-violence
अहिंसा-निरतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअहिंसानिरत
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वर्गम्heaven
स्वर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वर्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
गच्छेत्would go / may attain
गच्छेत्:
TypeVerb
Rootगम्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
मतिःopinion/thought
मतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमति
FormFeminine, Nominative, Singular
ममof me / my
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
Speaker
सर्प उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes