Shloka 27
Karma, Preta-gati, and the Continuity of Phala
Mārkaṇḍeya’s Instruction
यत् पुनर्भवता प्रोक्तं न वेद्यं विद्यतीति च । ताभ्यां हीनमतो<न्यत्र पदमस्तीति चेदपि,अब तुमने जो यह कहा कि सुख-दुःखसे रहित कोई दूसरा वेद्य तत्त्व है ही नहीं, सो तुम्हारा यह मत ठीक है। सुख-दुःखसे शून्य कोई पदार्थ नहीं है। किंतु एक ऐसा पद है भी। जिस प्रकार बर्फमें उष्णता और अग्निमें शीतलता कहीं नहीं रहती, उसी प्रकार जो वेद्य-पद है, वह वास्तवमें सुख-दुःखसे रहित ही है। नागराज! मेरा तो यही विचार है, फिर आप जैसा मानें
Yudhiṣṭhira uvāca — yat punar bhavatā proktaṃ na vedyaṃ vidyatīti ca | tābhyāṃ hīnam ato ’nyatra padam astīti ced api ||
Юдхиштхира сказал: «Но относительно сказанного тобою — будто не существует никакой познаваемой реальности вне пределов опыта, — моё мнение иное. В пределах обычного опыта нет ничего, что было бы поистине свободно от наслаждения и страдания; и всё же есть “состояние” (пада) где-то вне этого, по ту сторону обоих. Как не бывает тепла во льду и прохлады в огне, так и то познаваемое состояние в самом деле лишено и счастья, и боли. О владыка змей, таково моё понимание; прими его, как сочтёшь нужным».
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira argues that while all ordinary, experiential objects are mixed with pleasure and pain, there is nevertheless a higher ‘knowable state’ (pada) that is genuinely beyond both—an ethical-philosophical claim pointing toward liberation and equanimity.
In a philosophical exchange with the Nāgarāja, Yudhiṣṭhira responds to the serpent-king’s assertion that no knowable reality exists beyond the realm characterized by pleasure and pain, and he counters by affirming a transcendent state free from both.