Shloka 69
Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)
सर्व विश्रावयामास यथाभूतं महाद्ुते महाद्युते! मातलिने मेरा सारा कार्य, जो कुछ जैसे हुआ था, देवराज इन्द्रसे विस्तारपूर्वक कह सुनाया ।। हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम्,हिरण्यपुरका विध्वंस, दानवी मायाका निवारण तथा महाबलवान् निवातकवचोंका युद्धमें वध सुनकर मरुत् आदि देवताओंसहित भगवान् सहस्नलोचन इन्द्र अत्यन्त प्रसन्न हो मुझे साधुवाद देने लगे और मुझे प्रेम पूर्वक हृदयसे लगाकर मुसकराते हुए मेरा मस्तक सूँघा। तत्पश्चात् देवराजने बार-बार मुझे सान्त्वना देते हुए देवताओंके साथ यह मधुर वचन कहा--'पार्थ! तुमने युद्धमें वह कार्य किया है, जो देवताओं और असुरोंके लिये भी असम्भव है
arjuna uvāca | sarvaṁ viśrāvayāmāsa yathābhūtaṁ mahādyute mahādyute | mātaline mayā sarvaṁ kāryaṁ yathā yathābhavat tat devarājāya indrāya vistareṇa nyavedayat || hiraṇyapuraghātaṁ ca māyānāṁ ca nivāraṇam | nivātakavacānāṁ ca mahābalānāṁ raṇe vadham | śrutvā marudādibhir devaiḥ saha sahasrākṣa indro ’tyantaṁ prīto māṁ sādhvavādena praśaśaṁsa | premṇā ca hṛdayena saṁpariṣvajya smayamānaḥ mama mūrdhānaṁ jaghrāṇa | tataḥ sa devarāṭ punar punar māṁ sāntvayitvā devaiḥ saha idaṁ madhuraṁ vacanam abravīt— “pārtha! tvayā raṇe tat karma kṛtaṁ yad devāsurair api aśakyam” ||
Арджуна сказал: «О сияющий, о всесияющий! Я поведал обо всём в точности так, как это было. Матали я подробно изложил всё дело, а он, в свою очередь, полностью донёс его до Индры, царя богов. Когда Индра услышал о разрушении Хираньяпуры, о том, как были пресечены демонические чары, и о гибели в бою могучих ниватакавачей, он — вместе с Марутами и прочими богами — исполнился великой радости. Он одобрительно восхвалил меня, с любовью обнял, улыбнулся и, в знак близкого благословения, вдохнул аромат моей головы. Затем владыка богов многократно утешал меня и, вместе с собравшимися божествами, произнёс эти сладостные слова: “Партха, в войне ты совершил деяние, невозможное даже для богов и асуров.”»
अजुन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights kṣatriya-dharma joined with integrity: Arjuna reports events truthfully (yathābhūtam) and is honored not merely for victory but for overcoming deceptive māyā and accomplishing a task deemed beyond even gods and asuras—suggesting that disciplined courage and steadfastness against delusion are ethically praiseworthy.
After the campaign against the demons, Arjuna’s deeds—Hiraṇyapura’s fall, the neutralization of demonic illusions, and the killing of the Nivātakavacas—are conveyed to Indra. Indra, with the Maruts and other gods, rejoices, praises Arjuna, embraces him, blesses him affectionately, and declares his feat unparalleled.