Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Gaṅgā-Tīrtha Darśana and the Prelude to the Yavakrīta–Indra Exemplum (लोमश-युधिष्ठिर संवादः)

बन्द्ुवाच पज्चाग्नय: पञ्चपदा च पड्क्ति- ्यज्ञा: पञज्चैवाप्यथ पज्चेन्द्रियाणि । दृष्टा वेदे पज्चचूडाप्सराश्न लोके ख्यातं पञ्चनदं च पुण्यम्‌,बन्दीने कहा--यज्ञकी अग्नि गार्हपत्य, दक्षिणाग्नि, आहवनीय, सभ्य और आवसश्यके भेदसे पाँच प्रकारकी कही गयी है। पंक्ति छन्‍्द भी पाँच पादोंसे ही बनता है, यज्ञ भी पाँच ही हैं--देवयज्ञ, पितृयज्ञ, ऋषियज्ञ, भूतयज्ञ और मनुष्ययज्ञ। इसी प्रकार इन्द्रियोंकी संख्या भी पाँच ही हैं?। वेदमें पाँच वेणीवाली (पंचचूड़ा“) अप्सराका वर्णन देखा गया है तथा लोकमें पाँच” नदियोंसे विशिष्ट पुण्यमय पठ्चनद प्रदेश विख्यात है

Aṣṭāvakra uvāca: pañcāgnayaḥ pañcapadā ca paṅktiḥ, yajñāḥ pañcaivāpy atha pañcendriyāṇi | dṛṣṭā vede pañcacūḍāpsarāś ca, loke khyātaṃ pañcanadaṃ ca puṇyam ||

Аштава́кра сказал: «По преданию говорят о пяти священных огнях; размер Паṅкти также состоит из пяти “стоп”. Жертвоприношений тоже пять — богам, предкам, риши, живым существам и человеческим гостям, — и чувств также пять. В Веде даже встречается упоминание об апсаре, украшенной пятью косами; а в мире широко известна святая земля Паñчанадa (Pañcanada) — “страна пяти рек”.»

बन्दीBandi (the bard)
बन्दी:
Karta
TypeNoun
Rootबन्दी
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
पञ्चfive
पञ्च:
TypeIndeclinable
Rootपञ्च
अग्नयःfires
अग्नयः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Plural
पञ्चfive
पञ्च:
TypeIndeclinable
Rootपञ्च
पदाfeet/quarters (of a verse)
पदा:
TypeNoun
Rootपद
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
पङ्क्तिःthe Paṅkti (metre)
पङ्क्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootपङ्क्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
यज्ञाःsacrifices
यज्ञाः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Plural
पञ्चfive
पञ्च:
TypeIndeclinable
Rootपञ्च
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अथthen/and further
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
पञ्चfive
पञ्च:
TypeIndeclinable
Rootपञ्च
इन्द्रियाणिsense-organs
इन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
दृष्टाःseen/observed
दृष्टाः:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
वेदेin the Veda
वेदे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवेद
FormMasculine, Locative, Singular
पञ्चचूडाhaving five topknots/crests
पञ्चचूडा:
TypeAdjective
Rootपञ्चचूडा
FormFeminine, Nominative, Singular
अप्सराapsaras (celestial nymph)
अप्सरा:
Karta
TypeNoun
Rootअप्सरस्
FormFeminine, Nominative, Singular
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Singular
ख्यातम्is renowned
ख्यातम्:
TypeVerb
Rootख्या
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular
पञ्चनदम्Pañcanada (land of five rivers)
पञ्चनदम्:
Karta
TypeNoun
Rootपञ्चनद
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पुण्यम्holy/meritorious
पुण्यम्:
TypeAdjective
Rootपुण्य
FormNeuter, Nominative, Singular

अष्टावक्र उवाच

A
Aṣṭāvakra
P
pañcāgnayaḥ (five ritual fires)
P
Paṅkti (Vedic metre)
P
pañca-yajñāḥ (five sacrifices/duties)
P
pañcendriyāṇi (five senses)
V
Veda
A
apsaras (pañcacūḍā apsaras)
P
Pañcanada (land of five rivers)