Shloka 8

भीमसेनस्य आत्मबलप्रशंसा — Bhīmasena’s Assertion of Strength

Udyoga Parva, Adhyāya 74

Devanagari script

आरुज्य वक्षान्‌ निर्मूलान्‌ गज: परिरुजन्निव | निष्नन्‌ पद्धिः क्षितिं भीम निष्टनन्‌ परिधावसि

Transliteration

ārujya vakṣāṁ nirmūlān gajaḥ parirujann iva | niṣṇan paddhiḥ kṣitiṁ bhīma niṣṭanan paridhāvasi ||

Translation

Вайшампаяна сказал: «О Бхима, ты носился во все стороны, громко рыча и ударяя землю ногами — словно слон, что вырывает деревья с корнем и затем дробит их под своим топотом».

Word by Word

• आरुज्य: having broken/crushed
• आरुज्य: Karma
• Type: Verb
• Root: आ + रुज् (धातु)
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), परस्मैपद-भावः (क्रियाविशेषण)

• वक्षान्: trees (trunks/trees)
• वक्षान्: Karma
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• निर्मूलान्: uprooted, rootless
• निर्मूलान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: निर्मूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• गजः: an elephant
• गजः: Karta
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• परिरुजन्: crushing all around
• परिरुजन्: Karta
• Type: Verb
• Root: परि + रुज् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: as if/like
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• निष्णन्: striking/smiting
• निष्णन्: Karta
• Type: Verb
• Root: नि + हन् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पद्भिः: with (his) feet
• पद्भिः: Karana
• Type: Noun
• Root: पद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• क्षितिम्: the earth/ground
• क्षितिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भीम: O Bhima
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• निष्टनन्: roaring loudly
• निष्टनन्: Karta
• Type: Verb
• Root: नि + स्तन् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• परिधावसि: you run about
• Type: Verb
• Root: परि + धाव् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद, मध्यम, एकवचन

• भीम: O Bhima
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Bhīma
• elephant
• trees
• earth/ground

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the ethical tension of warrior power: immense strength and righteous resolve can appear terrifying and destructive, so such force must be governed by dharma and directed toward a just end rather than uncontrolled rage.

What is happening in the narrative?

Bhīma is depicted in a heightened state of martial fury—stamping the ground, roaring, and rushing about—his energy compared to an elephant uprooting and crushing trees, emphasizing his readiness for violent confrontation.