Shloka 12

Sañjaya’s Knowledge of Keśava and the Discipline of Indriya-nigraha (संजयस्य केशवज्ञानम्—इन्द्रियनिग्रह-उपदेशः)

Devanagari script

कालचक्रं जगच्चक्रं युगचक्रं च केशव: । आत्मयोगेन भगवान्‌ परिवर्तयतेडनिशम्‌,ये भगवान्‌ केशव ही अपनी योगशक्तिसे निरन्तर कालचक्र, संसारचक्र तथा युगचक्रको घुमाते रहते हैं

Transliteration

kālacakraṁ jagaccakraṁ yugacakraṁ ca keśavaḥ | ātmayogena bhagavān parivartayate 'niśam ||

Translation

Санджая сказал: Своей божественной йогой Благословенный Кешава непрестанно вращает колесо Времени, колесо хода мира и колесо эпох (юг).

Word by Word

• कालचक्रम्: the wheel of time
• कालचक्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कालचक्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• जगच्चक्रम्: the wheel of the world
• जगच्चक्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: जगत्चक्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• युगचक्रम्: the wheel of the ages (yugas)
• युगचक्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: युगचक्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• केशवः: Keshava (Krishna)
• केशवः: Karta
• Type: Noun
• Root: केशव
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• आत्मयोगेन: by (his) own yoga/power
• आत्मयोगेन: Karana
• Type: Noun
• Root: आत्मयोग
• Form: Masculine, Instrumental, Singular

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: भगवत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• परिवर्तयते: causes to turn; sets in motion
• Type: Verb
• Root: परि+वृत् (causative: वर्तय)
• Form: Present, Third, Singular, Parasmaipada

• अहर्निशम्: day and night; continually
• Type: Indeclinable
• Root: अहर्निश

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Keśava (Kṛṣṇa)
• kālacakra (wheel of time)
• jagaccakra (wheel of the world)
• yugacakra (wheel of the ages)