Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

उद्योगपर्व — विदुरनीतिः (Adhyāya 37): आयुःक्षयहेतवः, नीतिसूत्राणि, बलभेदाः, पाण्डव-विग्रहदोषदर्शनम्

राजा अच्छी तरह परीक्षा किये बिना किसीको अपना मन्त्री न बनावे; क्योंकि धनकी प्राप्ति और मन्त्रकी रक्षाका भार मन्त्रीपर ही रहता है। जिसके धर्म

rājā samyak parīkṣyaiva kañcid amātyaṃ na niyojayet | dhanalābhasya mantrarākṣaṇasya ca bhāro hy amātye pratiṣṭhitaḥ || dharmārthakāmaviṣayāḥ sarve 'pi yasya karmāṇi sampūrṇāny eva sabhāsadaḥ paścād jānanti sa rājā sarvarājānāṃ variṣṭhaḥ || yaḥ svamantraṃ gopayati tasya niścayena siddhir bhavati || apraśastāni kāryāṇi yo mohād anutiṣṭhati | sa teṣāṃ viparibhraṃśād bhraṃśyate jīvitād api ||

Видура наставляет: царь не должен назначать никого министром без тщательной проверки, ибо бремя добывания богатств и охраны государственного совета лежит прежде всего на министре. Лучший из царей — тот, чьи замыслы в дхарме, в благополучии и в наслаждении становятся понятны членам двора лишь после того, как цели уже полностью достигнуты: столь искусно скрыты его планы. Такой правитель, хранящий совет в тайне, несомненно достигает успеха. Но тот, кто в ослеплении совершает дурные, шастрами запрещённые дела, гибнет от их извращённых последствий и может лишиться даже жизни.

अप्रशस्तानिblameworthy, improper
अप्रशस्तानि:
Karma
TypeAdjective
Rootअप्रशस्त
FormNeuter, Accusative, Plural
कार्याणिacts, deeds
कार्याणि:
Karma
TypeNoun
Rootकार्य
FormNeuter, Accusative, Plural
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मोहात्from delusion; out of delusion
मोहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमोह
FormMasculine, Ablative, Singular
अनुतिष्ठतिundertakes, performs
अनुतिष्ठति:
TypeVerb
Rootअनु-स्था
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तेषाम्of those (deeds)
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Genitive, Plural
विपरिभ्रंशात्from perversion/miscarriage; from adverse outcome
विपरिभ्रंशात्:
Apadana
TypeNoun
Rootविपरिभ्रंश
FormMasculine, Ablative, Singular
भ्रंश्यतेfalls away, perishes
भ्रंश्यते:
TypeVerb
Rootभ्रंश्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
जीवितात्from life; even from life
जीवितात्:
Apadana
TypeNoun
Rootजीवित
FormNeuter, Ablative, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि

विदुर उवाच

V
Vidura
R
rājā (the king)
A
amātya/mantrin (minister)
S
sabhā/sabhāsadaḥ (royal assembly/courtiers)
M
mantra (state counsel/secret policy)

Educational Q&A

A ruler must carefully test and appoint ministers, protect confidential counsel, and avoid forbidden or blameworthy actions; secrecy and disciplined policy lead to success, while deluded wrongdoing brings ruin—even death.

In Vidura’s counsel (nīti) during the Udyoga Parva, he instructs the king on prudent governance: selecting trustworthy ministers, keeping plans concealed until fulfilled, and recognizing that improper acts rebound disastrously.