Shloka 2
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
दानवेन्द्रस्य च धनुरनाम्यं नमतो<ब्रवीत् । अथो मरीचिन: पादानग्राह्मान् गृह्लतस्तथा,विदुरजी कहते हैं--राजेन्द्र! विचित्रवीर्यनन्दन! स्वायम्भुव मनुने इन सत्रह प्रकारके पुरुषोंको आकाशपर मुक्कोंसे प्रहार करनेवाले, न झुकाये जा सकनेवाले, वर्षाकालीन इन्द्रधनुषको झुकानेकी चेष्टा करनेवाले तथा पकड़में न आनेवाली सूर्यकी किरणोंको पकड़नेका प्रयास करनेवाले बतलाया है (अर्थात् इनके सभी उद्यमोंको निष्फल कहा है)
dānavendrasya ca dhanur anāmyaṃ namato 'bravīt | atho marīcinaḥ pādān agrāhyān gṛhlatas tathā ||
Видура сказал: «О царь, сын Вичитравирьи! Сваямбхува Ману описывает таких людей как тех, кто бьёт кулаками по небу, кто пытается согнуть несгибаемое — словно радугу Индры в дождливую пору, — и кто стремится схватить лучи солнца, которые нельзя ухватить. Иными словами, их усилия объявлены тщетными».
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura teaches that certain pursuits are inherently impossible and therefore ethically and practically misguided; wise counsel is to recognize limits, abandon futile striving, and choose actions aligned with dharma and reality.
In the Udyoga Parva, Vidura advises the Kuru king (addressed as Vicitravīrya’s son) by citing Svāyambhuva Manu’s examples of futile endeavors—bending the unbendable and grasping the ungraspable—to warn against stubborn, self-defeating policies that lead toward conflict.